Saturday, April 22, 2017

කනසාවා ජේ ආර් දුම්රියපොළ

කනසාවා වැසියන්ගේ සෞන්දර්යාත්මක චින්තනය කනසාවා දුම්රිය ස්ථානයෙන් පවා පිළිබිඹුවේ. එය නගරයේ සුවිශේෂී මංසලකුණකි. වානේ ආකෘතියක් සහ මුළුමනින්ම වීදුරු ආවරනයක් සහිත ගෝලාකාර විශාල කනසාවා ජේ ආර් (japanse railway) දුම්රිය ස්ථානය දුර සිට බලන්නෙකුට පෙනෙනුයේ කුරුළු කැදැල්ලක් ලෙසය. දුම්රිය ස්ථානය කනසාවා වැසින් හදුන්චනු ලබන්නේ “මොටෙනාෂී ගෝලය” (motenashi dome) ලෙසය.


 මොටෙනාෂී යන්න ජබන් බසින් “සාදරයෙන් පිළිගනිමු” යන අරුත දේ. ගුවන් තොටුපළක් නොමැති කනසාවා නගරය භාහිර ලෝකයත් සමග සම්භන්ධ කරන ප්‍රධාන සංධිස්ථානය මෙම දුම්රිය ස්ථානයයි. එබැවින් නගරයට පැමිනෙන්නන් සාදරයෙන් පිළිගැනීමට සුදුසුම ස්ථානය මෙයයි. මෙහි ඉදිකිරීම් ආකෘතිය කනසාවා වැසියන් ආගන්තුක සත්කාරයට ඉතා ප්‍රියය යන්න ලොවටම කියාපාන්නකි.
දුම්රියපලේ නැගෙනහිර පිවිසුම කුඩයක හැඩය ගනී. වසර පුරාම පැතිරුන අධික වර්ෂාවක් ඇති, කොයි මොහොතේ වැස්ස කඩාවැටේදැයි අනාවැකි පලකල නොහැකි කනසාවා වෙත පැමිනෙන ආගන්තුකයින් අස්ථීර කාලගුණයෙන් ආරක්ෂා කරගැනීම එමගින් අර්ථවත්වෙයි. ‘ඔබ කනසාවා හීනම් අනිවාර්යෙන්ම කුඩයක් අත තිබියයුතුය’ යන්න මෙහි ප්‍රසිද්ධ කියමනකි.
ප්‍රධාන පිවිසුමේ විශාල රත්පැහැ දැවමය ආරුක්කුවකි. මෙය ජපන් රබානක ආකෘතිය නිරූපනය කරයි. කනසාවා හී සෞන්දර්ය කලාවන්ගේ උරුමය එමගින් සංකේථවත්කෙරේ.


දුම්රියපළ භූමිය විශාල ඉඩකඩ සහිත පුළුල් ප්‍රදේශයක පැතිර ඇත. නගරයේ බොහෝ පොදු ප්‍රවාහන සේවා ඇරඹෙනුයේ මෙහි සිටය. සාමන්‍ය බස්රථ සේවා මෙන්ම නගරයේ සංචාරක ආකර්ශණ ස්ථානවෙත සංචාරකයින් ගෙනයන බස්රථ සේවාව මෙහිසිට ඇරඹේ. ඒවාට කියනුයේ හෝ...හෝ බස් කියාය. Hop on Hop off බස් සංචාරක ස්ථාන යා කරමින් නියමිත මාර්ගයක ගමන් කරයි. දිනක ප්‍රවේශ පත්‍රයක් මිලයට ගත්විට මෙම බස්වලට දවස පුරා ඕනෑම තැනකින් නගින්නත්  බහින්නත් පුළුවන. නගරයේ කුලීරථ ගාල පිහිටියේද මෙහිය.
දුම්රිය ස්ථානය භූගත මහල් කීපයකින් යුක්තය. පහතම මහලවල දුම්රිය වේදිකා පිහිටා ඇත. ඉහළ භූගත මහලවල හයකුබන්ගායි Hayakubangai නම් වෙළද ප්‍රදේශය පිහිටා ඇත. මෙහි වෙළද කුටි සියගනනකි. ආපනශාලා, ප්‍රදේශයට ආවේණික නිෂ්පාදන, සිහිවටන, රන් රිදී ආභරණ, පළතුරු, පිසූ නොපිසූ ආහාර ආදී අලෙවි කරන සල්පිල් රැසකි.තරුණ මහළු බොහෝදෙනා වැඩ අහවරවෙලා ගෙදරයන ගමන් පිසූ බත් ටිකක්, සලාද ටිකක් සමග මාළු පෙත්තක් මෙම අහාර අලෙවිසල් වලින් අරගෙන යන්නෙ රාත්‍රී අහාරය සදහාය.  බොහෝ ජපන් වැසියන් සිය රාජකාරි ස්ථානයට යාමට ඒමට දුම්රිය භාවිතා කරති. මේනිසා රාජකාරි වේලාවට දුම්රියවල මේන්ම දුම්රිය ස්ථානයේද අතුරු සිදුරු නැත. උදේට දුම්රිය ස්ථානය තුලට ගලන ජනගග හවසට ඉන් පිටතට ගලයි.
ඉරු දිනට කනසාවා දුම්රිය පොල පරිශ්‍රය සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයකි. එක් ඉරුදින උදෑසනක මා එහි ගියේ ඔමිකෝ omi cho මාළු වෙළද පොලට යන අටියෙනි. දුම්රිය පොල පරිශ්‍රයේ එක් කෙලවරක ජාත්‍යන්තර සූප ප්‍රදර්ශනයක් පැවැත්වේ. ඉන්දියාව, බංගලිදේශය, තායිලන්තය, තායිවානය, චීනය, හොංකොං වැනි රටවලින් ප්‍රදර්ශන කුටි ඉදිරිපත්කර ඇත. එම රටවල ආහාරපාන රසවිදීමට කනසාවා වැසියනටද  අවස්තාව සැලසී ඇත. උදේ කනසාවා රූට් ඉන් හෝටලයෙන් පිටත්වීමට කලින් කුසපිරෙන්න උදේට සප්පායම්ව සිටිනිසා කෑම රසබැලීම පසුවට තැබුවෙමු. තවත් තැනක තරුණියන් පිරිසකගෙන් පසැදුම්ලත් නර්තන කණ්ඩායමක් සම්ප්‍රදායික ජපන් බෙරවාදන නර්ථනයක් ඉදිරිපත් කරති. දුඹුරු පැහැ ඇදුමකින් සැරසුන සුන්දර ජපන් ලළනාවෝ ජපන් රබන් හා විශාල බෙර වයමින් ගිණිසිළු සේ රගදෙති. රංගනයේ මද විරාමයකදී සිත මේච්චල්කරගෙන දුම්රිය ස්ථානය ඇතුලත අවකාශය වෙත ගියෙමි. එහි වාදන තරගයකි. කනසාවා හී ප්‍රසිද්ධ වාදන ශිල්පීන් මෙහිදී සිය වාදන ඉදිරිපත් කරන වග එහිදී ලද අත් පත්‍රිකාවේ සටහන්ව තිබුනේ ඔවුන්ගේ ඡායාරූපද සමගය. ළයාන්විත වාදනයෝ රසික දන රස විදිනුයේ සිත් දැහැන් ගතවය. වෙනදාට කඩිසරව කඩිමුඩියේ කනසාවා දුම්රියපොලේ එහෙ මෙහෙ දුවන ජපන් වැසියෝ අද මෙසේ සංසුන්ව කලාරස විදින අයුරු දැකීම අරුමයැක්මය. මෙවැනි ඉදිරිපත් කිරීම් රස විදීමට රිසි තරුණ මහළු කවුරුත් ඉරුදිනට මෙහි පැමිණේ.







ඔමිකෝ වෙළද පොලට දුම්රියපලේ සිට පයින් යන දුරය. ඉරුදිනට විශේෂ මාළු වෙළද පොලකි. එය මුළු කනසාවා ප්‍රදේශයේම ප්‍රසිද්ධය. මාළු අලෙවිකුටි 500ක් පමණ ඇත. මාළු මාර්කට්ටුවේ අතුරු සිදුරු නැත. අමු මාළු මෙන්ම තම්බන ලද මාළුද අලෙවියට ඇත. සියළුම මාළු සුද්දකර ඇති නිසා දුගද හෝ අපවිත්‍ර බවක් නොමැත. මැස්සො නිලමැස්සො රූන් රූන් ගාමින් මාළු ගොඩවල් වසා රගදෙන්නේනැත. මේ නිසා කොච්චරවත් මැස්සො එලවන මුදලාලිලාද නැත. ගනන් අසා නොගෙන යන විට මාළු ලෑල්ලට ගසන පිලී වතුරෙන් පාරිභෝගිකයෝ නැහැවෙන්නේද නැත.

රත්‍රියට විදුලි ආලෝකය සහ වතුර මල් පරිසරය තවත් සුන්දර කරයි. තැනක විශාල පුවරුවක ජලයෙන් ‘සාදරයෙන් පිළිගනිමු යන්න ජපන් සහ ඉංග්‍රීසි බසින් සටහන්වේ. ඊලග මොහොතේ වෙලාව සටහන් වනුයේද ජලයෙන්මය. කාලය කා දමන්න, අල්ලාප සල්ලාපයේ යෙදෙන්න තරුණ තරුණියන් මෙහි එනු රිසිය. යෞවනයන්ට වඩා රංචු ගැසෙනු දැකිය හැක්කේ යෞවනියෝය. යාන්තම් නිතඹ වැසෙන කොට සාය හෝ කලිසම්කොට වලින් සැරසුනසොදුරු යුවතියෝ කෙටිබැමි මත ඉදගෙන අල්ලාප සල්ලාපයේ යෙදෙති. ඇතැමුන් දුම් උරති. අපේ රටේ මෙන් තරුණයින්ගේ අවධානය ඔවුන්වෙත යොමු නොවන සෙයකි. කාන්සියට කනසාවා දුම්රියපොල පැත්තේ මාද නිතර නිතර කරක්ගැසුවෙමි. නමුත් මෙවැනි රුවැත්තියන් සමග ගනුදෙනු නෙත්සරට පමනක් සීමාවූයේ බස දෙබසට බාධාවක් වූ නිසාය.




Dr Asela Perera
MBBS, MSc(Medical Admin)
Member of International Association for Ladakh Studies

Wednesday, April 12, 2017

අහස් ගව්වෙන් නුබ්රා නිම්නයට

දෙසැම්බර් 21වන දින අඵත් අවුරුදු උත්සවයත් නුබ්රාවල පැවැත්වෙන බව සොනාම්  ලේ ඊමෙල් පණිවිඩයක් එවා තිබුණි. ගුවන් ගමන් කාල  සටහන  අනුව අප ලෙහ් වෙත ලගා වීමට නියමිතව තිබුනේ දෙසැම්බර් 20දා උදෑසනය.
ලඩාකයේ අඵත් අවුරුද්ද හදුන්වනුයේ  ලොසාර්  Losar  උත්සවය  ලෙසය. මේවන විට අනෙක් සියඵ ප්‍රදේශවල  අවුරුදු සැණකෙළි අවසන්ය. ටිබෙට් දින දර්ශනයේ දසවන මාසයේ 25 වන දින ලොසාර් උත්සවය ඇරඹේ. එදින ටිබෙට් බුදුදහමේ ගෙලුග්පා පාර්ශ්වයේ නිර්මාතෘ සොන්ග්කාපා Tsongkhapa  තුමාගේ ඡන්ම දිනයයි. නමුත් ලඩාකයේ ලොසාර් උත්සවය ඇරඹෙනුයේ  ටිබෙට් දින දර්ශනයේ එකොළොස්වන මස පළමුවන දාය. ඒ ජැම්යැංග් නම්ගියාල් රජුගේ නියෝගයකට අනුවය. උත්සව අසිරිය දින 10 ක් 12ක් පුරාවට පවතී . අලුත් අවුරුදු උදාව දින රාත්‍රියේ මුඵ ලඩාකයේම නිවෙස් වල මෙන්ම ගොම්පා වල බටර් පහන් අලෝකයෙන් විචිත්‍රවත්වේ. එතැන් සිට බොහෝ පෙරහැර උත්සව පැවැත්වේ. වඩුවන්, කම්මල්කරුවන් අවුරුදු උදාවට පෙර සියලු වැඩ අත්හරි. තිරිගු පිටියෙන් තැනූ ඉබෙක්ස් සතුන් දෙනෙකු , බටර් පහන් වල දැවීම සදාහරිත ජුනිපර් අත්තක් මුලුතැන්ගෙයි කණුවක තබා බැදීම අලුත්අවරුදු චාරිත්‍ර අතර වෙයි. මේ බොහොමයක් සිදු කරනුයේ නිවෙස් වලටප්‍රදේශයට අධිගෘහිත ආරක්ෂක දෙවිවරු පිදීම සදහාය.
නුබ්රාහි අවසන් ලොසාර් උත්සවයට සහභාගි වීමට නම් අප දෙසැම්බර් 19 වන දිනවත් ලෙහ් වෙත ළගා විය යුතුය. අපගේ වාසනාවකට දෝ විසිවන දින පාන්දර අප ගමන් කිරීමට නියමිතවූ දිල්ලියේ සිට ලෙහ් බලා යන ගුවන් යානය කාලගුණික හේතු නිසා අවලංගු කෙරිණ. ඒ අනුව අපට දෙසැම්බර් 18 ව දින පාන්දර ගුවන් යානයේ අසුන් වෙන් කර දීමට එයාර් ඉන්දීය ගුවන් සමාගම කටයුතු කළේය. නුබ්රා හි ලොසාර් උත්සවයට සහභාගි වීම සැබෑවක් වූයේ එලෙසය.
 නුබ්රා සංචාරය කිරීමට විදේශිකයින්ට අවශ්‍ය අභ්‍යන්තර දේශ සීමා බලපත්‍රය  Inner  line  Permit        ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය කටයුතු ආචාර්ය සොනාම් සහ  සෙරිංග් මෙනවිය යුහුසුඵව ඉටුකළහ. ශීත සෘතුවේ නිතර වෙනස් වන ලඩාකයේ කාලගුණය යහපත්ව පවතීවායි ප්‍රාර්ථනා කර සොනාම් යුවළ අලුත් ලුංග්තා කොඩිවැල් සිය නිවස වටා එල්ලූහ.
ලෙහ් නුබ්රා මාර්ගය නගරයේ උතුරු කෙළවරේ ඇති සුමෝ බලකොටුවට පිටුපසින් ගොස්  ලඩාර්ක් කදු පන්තියට ප්‍රවේශ  වේ. මෙම මාර්ගය වාහන ගමනාගමනය කළහැකි ලොව උසම දුර්ගය වන කන්දොංග් දුර්ගය හරහා වැටී ඇත. උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක සෘණ 15ක් පමණ වේ. ලෙහ් නගරයට යාන්තම්  හිරු එළිය වැටෙමින් පවති. පෙරදින රාත්‍රියේ ඇද හැලුන හිම කැට නිවෙස්වල පැතිලි වහල වල සුදු පුළන්ගොඩවල් සේ විසිරී ඇත. ඩිස්කිට්  ඩොල්මා මහත්මිය ද අප සමග ගමනට එක්විය. නුබ්රා හි අප නවාතැන් ගත්නේ ඇයගේ නිවසේය. ආචාර්ය සොනාම් ඔහුගේ ඇල්ටෝ කාර්ය පදවයි. ඔහුගේ ගම කාරේදෝග් දුර්ගයට පහළින් නුබ්රා නිම්නයේ ඇති කාර්දොංග් ග්‍රාමයයි . ශීත සෘතුවේ හිමෙන් වැසි ඇති කාර්දොංග් දුර්ග මගේ බොහො ලඩාකීයන්ට පවා රථ ධානවය කළ නොහැක. නමුත් ආචාර්ය සොනාම් ඒ සදහා නම් දරා ඇත. ඔහුට මෙය ඉතා සුපුරුදු මගකි. ඔහුට වසරේ ඕනෑම සෘතුවක ලඩාකයේ ඔනෑම මාර්ගයක රථ ධාවනය කළහැක. ඉතින් අප සැනසිල්ලේ ඔහු දෑතේ සුරක්ෂිතව ගමන් කරන්නෙමු.
ඉදහිට ගමන් ගන්නා හමුදා රථයක් හෝ නුබ්රාවැසියන්ගේ වාහනයක් හරැනු කොට මාර්ගය පාඵය. ලෙහ් වැසියන්  පවා මේ දිනවල නුබ්රා යන්නේ අත්‍යවශ්‍ය දේකට පමනී. අප දකුණු පුල්ලු පොලිස් මුරපොළ වෙත ළගාවන විට පෙරදින රාත්‍රියේ  සිදුවූ හිම පතනයෙන් මුලු ප්‍රදේශයම  වැසී ගොස්ය. අපගේ අභ්‍යන්තර ගමන් බලපත්‍රය හා විදේශ ගමන් බලපත්‍ර නිලධාරින්ට ඉදිරිපත් කිරිමෙන් පසු විවෘතව ඇති එකම තේ කඩයෙන් උණුකිරි තේ කෝප්පයකින් ඇග උණුසුම් කර ගත්තෙමු.
 කාර්දොංග්  කපොල්ල වෙත ඉහළට නැගෙන වැලමිට වංගු රැසකි. ක්‍රමයෙන්  අහස් ගව්වට ලංවෙද්දී මාර්ග‍යේ හිම ක්‍රමයෙන් වැඩිවේ. හිම ඉවත් කරන රථ මගින් විටින් විට පාරේ පසෙකට තල්ලු කර ඇති හිම සුදෝ සුදු ප්‍රාකාරයක් වැනිය. අලුත් හිම මත ඇතැම් තැනෙක රෝද එරේ. එවැනි වේලාවට වහා වාහනයෙන් බැස තල්ලු කළ යුතුය. සෙල්සියස් සෘණ 20 ට වඩා සීතලේ අඩි 18000ක් පමණ උසක එරෙන හිම මත වාහනයක් තල්ලු කිරීම කිසිසේත් ලෙහෙසු පහසු කාර්යයක් නොවේ. අත්වැසුම් සහිතව පවා ඇල්ටෝ රථයේ බදට අත තැබූ විට අයිස් කුට්ටියක් තද කර අල්ලනවා වැනිය. මොහොතකින් දෙඅත් කීරි ගැසී ඇගිලි ගල්වනවා සේ දැනේ. නමුත් ඩිස්කිට් මහත්මිය නම් ඉතා කඩිසරව එම කාර්යයයේ නිරතවේ.
මගේ ශ්‍රී ලංකාවේ මිතුරන් බොහොම ශක්තිවන්තයින්. ඔබට සයාචන් ග්ලැසියර් උනත්  තරණය කරන්න පුඵවන්මොටර් රිය තල්ලුකර ශීතලෙන් ගල් ගැසි ඇතුළට නගින විට සොනාම් ලේ පවසයි.

කරදරයකින් තොරව අප කාර්දෝංග් දුර්ගය වෙත ළගා වන විට දිනිදු වළාවන් අතර සැගව ගොස්ය. තිමිරයත් සතර දෙසින් හමනා මන්ද මාරුතයත් සීතල තවත් වැඩි කරයි. හාත්පස ස්වේත හිම යායකි. අඩි 18383ක් උස කාර්දෝංග් දුර්ගයේ සිට අප ආ දෙස බැලූ විට ඈතින් පෙනෙනුයේ සන්ස්කාර් කදු පන්තියකි. වසන්තයෙ එහි උසම කදු මුදුන වන ස්තොක් තැංග්රි පමණක් හිමෙන් වැසී තිබුනද සිසිරයේ මුලු කදු යායම හිමෙන් වැසි ඇත. ඉදිරිපස බැලූ විට සාදාකාලිකවම හිමෙන් වැසි ඇති කැරකොරාම් කදුපන්තිය දර්ශනය වේ. කාර්දොංග් තරණය කළ මුල්ම ශ්‍රී ලංකිකයින් අප වනවා නිසැකය . ඔබ සිටිනුයේ මොටර් රථ ධාවනය කරන ලොව උසම දුර්ගයේය” . සිහිවටන ඵලකය අසල සිට අප සමරු සටහන් කිහිපයක් කැමරා කාචයේ සටහන් කර ගත්තේ පුංචි  ආඩම්බරයකුත් සමගය.


සර සර ගා එකසීරුවට සුළඟට ළෙලදෙන ලුංග්තා කොඩිවැල් දහස් ගණනකින් සැරසුන පන්සල කදුමුදුනට වන්නට පිහිටා ඇත. එහි පසෙක කුඩා ස්ථූප නොහොත් කෝර්ටන් තුනකි. පොලිස් මුරපොලේත්, මාර්ග නඩත්තු ඒකකයේත් සේවයේ නියුතු කීපදෙනෙකු පැය විසහතර පුරාවට මෙහි සේවය කරති. දෑස පමණක් විවරව සියොළඟම වසාගෙන ඔවුන් සිටිනුයේ උණුසුම් ඇඟලුම් පහක් හයක් ඇලගලාගෙනය. සෙල්සියස් සෘණ හතළිහට වඩා පහළ බසින රාත්‍රියේ නවාතැන් පළ උණුසුම් කර ගැනීම ඔවුන්ගේ ප්‍රධානතම අභියෝගයයි.  සියලු දුක්ගැහැට මධ්‍යය් ඔවුහු සිය මෙහෙවර සිදුකරන අයුරු අපූරුය.



සිහිවටන පුවරුවේ ස්ථාන නාමය සටහන්ව ඇත්තේ කාදුංග්ලා  Khardung La ලෙසය. ඉන්දියන් හමුදාවයි BRO එකේ අයයි ලඩාකයේ ගම්වල සහ ස්ථානවල නාමයන් බොහොමයක් විකෘති කරල තියෙන්නේ.ආචාර්ය සොනාසම් පවසයි. BRO යනු  Border Road Organization දේශසීමා බඳ මාර්ග සංවර්ධන ආයතනයයි. ඉන්දියන් හමුදාවේ සහ BRO එකේ බොහෝ දෙනා ඉන්දියාවේ වෙනත් ප්‍රාන්ත වලින් පැමිණෙන අයයි. ඔවුන් මාර්ග පුවරු සහ නාම පුවරු සකසුනුයේ ඔවුන්ට ඇසෙන සහ උච්ඡාරණය පහසු වන ලෙසය.
පුරාණයේ කාර්දෝංග් ග්‍රාමයේ මාළිගාවක් සහ බලකොටුවක් තිබී ඇත. Khar යන්න ලඩාක් බසින් මාළිගාව යන අරුත දේ.  Dzong  යනු බලකොටුවයි. මේ වදන් දෙක සංධි වී පසුකලෙක කාර්දෝංග් ලෙස ව්‍යවහාරවේ. ආචාර්ය සොනාම් නුබ්රා නිම්නයේ මෙලෙස විකෘති වූ ග්‍රාම හා නාම පිළිබද අධ්‍යනයක් කර පර්යේෂණ ලිපියක් ද පලකර ඇත.
කළගුණය යහපත් නොවූ නිසා අප වැඩි වේලාවක් දුර්ගය මුද්නේ රැඳී නොසිට පල්ලම් බසින්නට වීමු. ආපසු ගමනේ දී දුර්ගයේ සුන්දර හිම වැස්සක අසිරිය විඳින්නට ලැබුණේ නවමු අත්දැකීමකුත් සමඟය.
අප උතුරු පුල්ලු වෙත පල්ලම් බසිනුයේ හිම තට්ටුව මතිනි. රථ ධාවනයය ඉතා සීරුවට කළ යුතුය. රෝද වලට දම්වැල් යොදා නැති නිසා හිමේ ලිස්සා යා හැක. හිම ක්‍රීඩකයින් කුදුමුදනේ සිට වේගයෙන් රූටාවිත් පහළට පියඹන අයුරු මට මැවී පෙනෙන්නට විය. හිරුරැස් පතිත නොවුවද තවදුරටටත් හිම නොවැටීම සොනාම්ගේ හිතට සහනයකි.
කාර්දොංග් දුර්ගයේ සිට උතුරු පුල්ලු වෙත කිලෝ මීටර් දාහතරකි. උතුරු පුල්ලු, පාර දෙපස කඵගලින් කල නිවෙස් කිහිපයකින් සෑදුන කුඩා ග්‍රාමයකි. නොර්ත් පුල්ලු රෙස්ටෝරන්ට්ලෙස සටහන් පුවරුවක් කුඩා නිවසක් ඉදිරිපිට විය. මෙහිදී කෑම බීම සහ නවාතැන් සපයාගත හැක. නමුත් ශීත සමයේ දී වසා දැමේ. ඒ අසල පොලිස් මුරපොළ ඇත. ගම කෙළවර මග පසෙක ස්ථූපයකි. ඒ අසල මග දෙපස විශාල කොඩි ගස් දෙකක් සිටුවා ඒ දෙක යා කර ලුංග්තා කොඩිවැල් එල්ලා ඇත. කොඩිගස් දෙකේ ගොම්පාවල දක්නට ඇති විශාල මන්ත්‍ර කොඩි දෙකක් සුළගට ළෙලදේ. ගම්භාර දෙවියන්ගේ පිහිට ආරක්ෂාව ඉන් අපේක්ෂා කෙරේ.




ශ්වේත හිම යායේ තැන තැන මතුවූ වියළි ගිය තණ බුදින යැක් ගවයින් පෙරෙලෙන්න ආසන්න කඵගල් සේ කදුබෑවුමේ දැකිය හැක. ගිමිහාන සමයේ උණුසුමත් සමඟ කුදුමුදුන් වලට වී කාලය ගතකිරීමට ප්‍රියකරන යැක් ගවයින් නැවත ශීත සමයේ නිම්නයට පැමිණේ. පොළොව සම්පූර්ණයෙන්ම හිමෙන් වැසී යන විට හිමිකරුවන් උන් තම නිවෙස් අසල ගාල්කර ගනිති. මේ කාලයේ උන්ගේ ආහාරය ගෙහිමියන් වසන්ත කාලය පුරාවට සිය පැතලි පියස්ස මත රැස්කරගත් කණකොළය.

අප ක්‍රමයෙන් නිම්නයට අවතීර්ණ වන්නෙමු. නිම්නය මධ්‍ය‍යේ ගලාබසින දිය පහර තැන තැන අයිස් බවට පත්ව ඇත. ක්‍රමයෙන් නිවෙස් එක දෙක දක්නට ලැබේ. අප මේ ළඟා වෙමින් සිටිනුයේ අඩි 14730ක් ඉහළින් පිහිටි කාර්දෝංග් ග්‍රාමයටයි. ඉහළ නිම්නයේ පිහිටා ඇති නිසාත් දැඩි සුළඟ නිසාත් දේවදාර ගස් දක්නට නොමැත. අස්වනු නෙලා ඇති කෙත්බිම් වල අතරින් පතර ඇති විලෝගස් කොළහැලි ඉපල් බවට පත්ව ඇත. මෙහි බාර්ලි ප්‍රධානතම වගාවයි. සත්ව පාලනයද ජයටම කෙරේ. ගම්මානය මාර්ගය දකුණු පස පටු නිම්නය දිගේ පිහිටා ඇත. ගමේ ගොම්පාව පිහිටියේ නිම්නයේ කදුබෑවුමේ ඉහළට වන්නටය. ලඩාකයේ බොහෝ නිර්භීත මිනිසුන්ගේ තිඹිරිගෙය කාර්දොංග් ග්‍රාමයයි. විශේෂයෙන්ම ඉන්දිය හමුදාවේ ලඩාක් රෙඡිමේන්ත්‍රෙව් විරුවන් බොහොමයක් කාර්දෝංග්වරුය. දේශපාලනික වශයෙන් ද නුබ්රා නිම්නය ඉතා සංවේදී භූමියකි. ඉන්දියාවේ නිදහසින් පසු යුධගැටුම් තුනකට මෙම භූමිය මැදිහත්ව ඇත. උපාය මාර්ගික වශයෙන් ඉන්දියාව, චීනය හා පකිස්ථානය යන රටවල් තුනටම නුබ්රා නිම්නය ඉතා වැදගත්ය. 1948 දී පාකිස්ථානු හමුදා නුබ්රා පරිපාලන කේනද්‍රස්ථානය වන ඩිස්කිට් සිට කිලෝමීටර් 20 ක් එපිටින් ඇති ස්කූරු Skuru ගම්මානය තෙක් ආක්‍රමණය කළෝය. මේ කාලයේ නබ්රා නිම්නයේ ඉන්දීය හමුදා කඳවුරු හෝ විධිමත් මාර්ග පද්ධතියක් නොවුනි. ඉන්දීය හමුදාවට ප්‍රාද්ශයට ළගාවීමට බොහෝ අසීරු විය. සුමුර් ග්‍රාමයේ චෙවැංග් රින්චෙන් ඉන්දියන් හමුදාවට සම්බන්ධ වී නුබ්රා හි හමුදාවක් සංවිධානය කලේය. එම හමුදාව හැද්නිවූයේ නුබ්රා ආරක්ෂකයෝ ලෙසය. වික්‍රමාන්විතව සටන් කළ චෙවැංග් රින්චෙන්ගේ හමුදාව කිලෝ මීටර් හැටක් ඈතට පකිස්ථානු හමුදා පලවා හැරීමට සමත්විය. මේ වික්‍රමය උදෙසා ඔහුට වීරත්වය උදෙසා පිදෙන දෙවන උසස්ම ගස්මානය වන මහාවීර්චක්‍ර සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබීය.
1962 ඉන්දු චීන යුද්ධයේ දී නැවතත් නුබ්රා නිම්නය සටන්බිමක් බවට ප ත්විය. 1971 ඉන්දු පකිස්ථාන යුද්ධයේ දී පාකිස්ථානු හමුදා නැවතත් නුබ්රා නිම්නය ආක්‍රමණය කළ අතර රින්චෙන්ගේ හමුදා මෙවර පකිස්ථානු හමුදා බොල්ට් ප්‍රදේශයේ ටුර්ටුක්, ටාෂි හා තැංග් ගම්මාන වලින් එහාට පළවා හරනි ලදී. ඒ අනුව අදවන විට මෙම ගම්මාන ඉන්දීය පාලනය යටතේ පවතී. රින්චෙන් නැවතත් මහාවීර්චක්‍ර සම්මානයෙන් පුදනු ලැබීය. 1984 දී රින්චෙක් කර්නල් නිලයේ සිට ඉන්දීය හමුදාවෙන් විශ්‍රාම ලැබීය. ඔහු පිළිබඳ විශාල ගෞරවයක් නුබ්රා වැසියන් තුළ අදටත් පවතී.

නුබ්රා නිම්නයේ බහුල සීබක්තොරන් නැමති වල්බෙරි පදුරුවල කොළහැලී ඇතත් තැඹිලි පාට ඉඳූනු බෙරි පීරි ඇත. ඒ අතර ඇති කොළ හැලුණු විලෝ ගස්වල රතු තැඹිලි පැහැ අතු රිකිලි නොයෙක් රටා මවයි. මග දෙපස ඇතැම් තැනෙක එක පෙළට ඇති කොළ නැති දේවදාර ගස් අතුරින් හිරුරැස් වැටෙන අපූරු සිතුවමක් මැවේ. ගොපල්ලෙක් සිය බැටඵ රැළ ඉතුරු වී ඇති තෘණ පඳුරු ඇති ඉසව්වක් සොයා දක්කයි.
අප ඔහුට ජුලේකියා අචාර කළෙමු.
සිනහපිරි මුහුණින් ඔහු ද ජුලේකියයි.







ගල් අතර ගපාගිය දියකඩිති එලෙසම ගල්ගැසුණු සේ මිදී ඇත. දරට ගිය ගැමිලියන් දෙනෙකු පිටින්ගත් දරමිටිය සමඟ සීරුවට ගලින් ගලට පා තබමින් දියකඩිත්ත ඔස්සේ ඉහළට නගී. අප ඔවුන්ට ජුලේ කීවෙමු. සතුටින් ඉපිල ගිය ඔවුන් දෙපළ ද අපට ජුලේ කිවෝය.

Dr Asela Perera
MBBS, MSc( Medical Admin)
Member of International Association of Ladakh Studies

Friday, April 7, 2017

හදිම්බා දෙවොල

මනාලී නගරයේ සිට කිලෝ මීටර දෙකක් පමණ පටු මාවත් ඔස්සේ කන්ද දෙසට රථාචාරී රථය මෙහෙයවයි. පාර දෙපසම ගේ දොරය. යමක් කමක් ඇත්තවුන්ගේ බව පෙනේ. පරිසරකාමින්ට සහ කාලය ඇත්තන්ට නගරයේ සිට කෙටි පියමඟක් ඔස්සේ පැමිණීමට ද අවකාශ ඇත. ඒ, අවට සිරි නරඹන ගමන්මය.
                රථය දැන් රථ ගාලයේ. මෙතැන් සිට සැරිය දෙපයින් ය. නිල් අහස් කුස සුදු පුළුන් වලා අතරින් පතිතවන උදා හිරු එළිය හිමාල දේශයට තවත් සුන්දර දවසක් කැන්දා එන සලකුණු ය. හිරු කිරණ හමුවේ පසුබා පලායන සීතල, සෞම්‍ය දිනයක ට අත වනයි. මේ සුන්දර දිනයේ අප පැමිණ සිටිනුයේ මනාලී හී වඩාත් ම සංචාරක ආකර්ශණය ලබා ඇති හදිම්බා දේවී දෙවොල නැරඹීමට ය.



                රථ ගාලේ සිට දෙවොල දක්වා රූස්ස ෆයිනස් සහ පොප්ලර් ගස් අතරින් වැටුණ පටුමඟ ඔස්සේ අප පිය නඟන්නෙමු. පරිසරය නිසලය. සිත දැහැන් ගන්වයි. භූමිය  පුරා පැතිරි නෙක පැහැ පියුම් නෙත පිනවයි.
                හදිම්බා දෙවඟන හින්දූන් අතර ඉමහත් ගෞරවාදරයට පාත්‍රවේ. දුර්ගා දෙවඟන ලෙසද ඇය හැඳින්වේ. හදිම්බා දෙවඟන හා බැඳුන හදිම්බා දෙවොල රසවත් පුරා වෘත්තාන්තයකි. මහා භාරතයේ ද හදිම්බා දෙවඟන පුරාවෘත්තාන්තය  සඳහන් වේ.
                හදිම්බා රාක්ෂ කුලයට අයත් ය. දෙමාපියන් නොමැති ඇය ජීවත්වූයේ සිය සොහොයුරු හදීම් සමඟය. හදීම් අතිදක්ෂ වික්‍රමාන්විත රණ ශූරයෙකි. සිය සොහොයුරා පරාජය කළ හැකි යම් අයෙක් වේද ඔහු හා සරණ බන්ධනයේ පැමිණෙන බව ඇය සිය අතපතා පැමිණියවුන්ට ප්‍රතිඥා දුනි.
                පාණ්ඩව දේශයෙන් පිටමං කළ රණශූර පාණ්ඩවයන් පස් දෙනෙක් මේ අතර මෙම ප්‍රදේශයට ලඟාවිය. ඔවුනතර සිටි කඩවසම්, රණශූරයෙකු වූ භිමා ට හදිම්බා ගැන සිත් පහළ විණි. ඔහු හදීම් සමඟ සටන් කළේය. සටනින් භිමා ජයගත් අතර හදීම් මරණයට පත්වුණි.
                පොරොන්දු ප්‍රකාරව හදිම්බා භිමා සමඟ සරණ බන්ධනයට පැමිණියාය.
                මිනිසාට, සතා සිව්පාවාට හා පරිසරයට අසීමිත ලෙස ආදරය සහ කරුණාව දැක්වූ හදිම්බා මිනිසුන් අතර දෙවඟනක් බවට පත්විය. ඇය භාවනානු යෝගීව කල්ගත කළ ගුහාව කේන්ද්‍ර කරගෙන හදිම්බා දෙවොල ඉදිවිණි. දෙවොලේ දන්නා ඉතිහාසය වසර 500කට එපිටට දිවේ. නමුත් සැබෑ ඉතිහාසය ඊට බොහෝ ඈතට දිවේ.
                ෆයිනස් සහ පොප්ලර් ගස් අතරින් වැටුන පියමඟ කෙළවර වන්නේ කළුගලින් කළ පියගැට පෙලකිනි. පියගැට පෙළ තරණය කළ විට තැනිතලා බිමෙහි පීඨිකාවක් මත සිව් මහල් පැගෝඩාකාර  නැතිනම් චෛත්‍යාකාර දෙවොල තනා ඇත. මෙය ප්‍රධාන වශයෙන් ම චීන හා ජපන් වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ වලට නෑකම් කියයි. පළමු මහල් තුන දැව පතුරු සෙවිලි කළ චතුරස්‍රාකාර පියසි වලින් ආවරණය කර ඇත. ඉහළින්ම කොතක හැඩයෙන් යුත් තඹ පියස්සකි. සැකිල්ල දැව සහ මැටියෙන් නිමවා ඇත. මීටර් 24ක් උසැති මෙය හඳුන්වනුයේ ශිකාර් ලෙසය.
                දෙවොල ඉදිරිපස සියුම් කැටයමින් නිමි ලීකණු හතරකි. දෙපස ද එවැනිම ලී කණු හතර බැගින් ඇත. එමඟින් තුන්පසකින් යුත් බරාඳය  ප්‍රධාන කුටිය වටා ඇත.
                ප්‍රධාන කුටියට ප්‍රවේශ දොරටුව අඩි තුනකට වඩා උස නැත. එය වටා ඇති අඩි දෙකකට වඩා පළලින් යුත් ලී උළුවස්සේ මන බඳින මල්කම්, ලියකම් ය. දෙවඟනන්ගේ සහ සත්ත්ව රූප ද ඒ අතර වේ. උළුවස්සට ඉහළින් පිහිටි විශාල ලී බාල්කයේ නවග්‍රහයන් කැටයම් කර ඇත. ලලනාවන්ගේ රංගන ශෛලීන්, මහා භාරතයේ ක්‍රිෂ්ණගේ ජවනිකා එහි ඉතා සියුම්ව කැටයම් කර ඇත.





                ප්‍රවේශ දොරටුවෙන් ඇතුළු වන දෙවොලේ අභ්‍යන්තරය ස්වාභාවික ගල් ගුහාවයි. හදිම්භා දෙවඟන වෙනුවෙන් දැල්වෙන පහන් ආලෝකය අඳුර මදක් පළවා හරී. දෙවොලේ ප්‍රධානම පූජනීය වස්තුව වන සෙන්ටි මීටර 7.5ක් උසැති හදිම්බා දෙවඟනගේ ලෝකඩ ප්‍රතිමාව එහි තැන්පත් කර ඇත.
                හදිම්බා දෙවොල මුල් කරගෙන ප්‍රධාන උත්සව දෙකක් වාර්ෂිකව පැවැත්වේ. ඉන් එකක් හදිම්බා දේවියගේ උපන් දිනය මුල්කරගෙන මැයි මස  14වන දින පැවැත්වේ. දුන්ග්‍රී Dungri වනය ආශ්‍රිතව වෙසෙන කාන්තාවෝ බොහොමයක් ඒ සඳහා සහභාගී වන අතර නැටුමෙන් සහ ගැයුමෙන් උත්සවය අලංකාර වේ.

                අනෙක් උත්සවය පැවැත්වෙනුයේ මහරාජා බහදූර් සිං සිහි කිරීම පිණිසය. වර්තමාන විහාරය ඉදිකිරීමට පුරෝගාමී වූයේ ඔහුය.

Dr Asela Perera
MBBS, MSc (Medical Admin)
Member of International Association of Ladakh Studies

Wednesday, March 29, 2017

අසායිචී උදේ පොළ

ගිම්හානයේදී වජීමාවට වේලාසනින් අදුරවැටී කලින්ම හිරු උදාවේ. දැන් වෙලාව අළුයම පහයි. ලැගුම්කුටියේ කවුළුවෙන් නෙත්මානයේ ගැටෙන උදා හිරුඑලියෙන් නැහැවෙන වජීමා නගරය නෙතට සුන්දර දසුනකි. මගේ ලැගුම් කුටිය පිහිටියේ මහල් හයකින් යුත් වජීමා රූට්ඉන් හෝටලයේ පස්වන මහලේය. නගරය පුරාවට මෙම ගොඩනැගිල්ලට වඩා උස් ගොඩනැගිලි ඇත්තේ එකක් හෝ දෙකක්  පමණි. කළු හෝ දුඹුරු ලැකර් ආලේපිත ගොඩනැගිලි පියසි එක පොදියට ඇස් මානයේය. නගර මායිමේ නිල්ලපිරුණු කදුවලල්ලයි. වීදියේ ඉදහිට ධාවනය වන මෝටර් රථයක් හැරුණුකොට පාපැදිකරුවන් ඉදහිට ගමන්කරණු දැකියහැක. අසායිචි පොළ පටන්ගැනීමට පෙර නගරයේ මදක් ඇවිදින සිත් පහළ විණි.





වෙරළ අද්දර පිහිටි හෝටලයේ සිට එළියට පැමිණි විට ජපන් මුහුදේ රළපෙල වෙනදාට වඩා රළු ස්වභාවයක් ගෙන ඇති සෙයක් දැනිනි. ජපන් මුහුදේ සිට හමා එන මාරුතය ගමනට බාධා කරමින් මා විසිකර දමන්නට තැත් කරයි. ධීවර වරාය දෙසින් ‘චකාස්... චකාස්...’ හඩ නොනවත්වාම ගිගුම් දේ. ඒ නැංගුරම් ලාඇති බහුදින ධීවර යාත්‍රා හා ට්‍රෝලර් යාත්‍රා මාරුතයට රළු වී ඇති මුහුදු රළ හා පොරබදන හඩය. දින කීපයක සිට රූපවාහිනියෙන් සහ අනෙකුත් මාධ්‍ය මගින් නිරන්තරයෙන් වාර්තාකල ටයිෆූන් කුනාටුව සිහියට නැගින. පා ගමනින් හෝ පාපැදිවලින් සැරිසරන කිසිවකුත් නගරයේ නොමැතිබව වැටහුණු මා හනිකට නැවතත් හෝටලයට ගමන් කලෙමි. ටෝකියෝවට උතුරු දෙසින් ඇතුළු වුණු කුණාටුව හොන්ෂු දිවයින හරහා ගමන්කර අද දින ජපන් මුහුදට පිටවී යනබව රූපවාහිනියේ නිරන්තර කාලගුණ වාර්තා සැලකර සිටී. නමුත් වජීමා නගරයට ඉන් ආපදා තත්වයක් ඇතිනොවන බව සැලවීම හිතට සැනසිල්ලක්ම විය.

උදේ හත පමණ වනවිට සුළගේ ප්‍රචන්ඩත්වය ක්‍රමයෙන් පහව යන්නට විය. අසායිචි පොළ සුපුරුදු පරිදි පැවැත්වෙන බව හෝටලයේ කාර්ය මණ්ඩලය තහවුරු කලෝය. මා එහි යනවිටද පොළ පටන්ගෙනය. වසර සිය ගනනක ඉතිහාසයක් ඇති අසායිචී පොළ අපගේ සතිපොළකට බොහෝ සමානය. මසකට දෙවරක් පොල පැවැත්වෙයි. වීදියේ දෙපස තාවකාලික වෙළදකුටි, තට්ටු, බක්කි පමනක්නොව ඇතැමුන් බිම ඉටිකොල මතද වෙළදාමේ යෙදෙති. බොහෝමයක් වෙළදකුටි වෙන්ව ඇත්තේ අමු මාළු සහ වියළි කරවල අලෙවියටය. අමු මාළු සුද්දකර කපා සකසා රිජිෆෝම් බදුන්වල අසුරා පොලිතීන් වලින් ආවරණය කර ඇත. කරවල පැකට්කර මෙන්ම විවෘත්තවද අලෙවියට තබා ඇත. නමුත් මැස්සෝ නැත.  
ඇතැම් තැනක වෙළෙන්දියන් සතුව අලෙවියට ඇත්තේකුඩා කැරට් මිටි කීපයක්, ගෝවා ගෙඩි කීපයක් හෝ සලාද මිටි කීපයකි. මේවා සියල්ල සිය ගෙවත්තේම නිෂ්පාදන වේ.
අත්කම් ගෙත්තම් සහ සිහිවටන අලෙවිසල් රැසකි. මේ අතර කාගෙත් අවදානය යොමුවන්නේ වජීමා ඉමහත් ප්‍රසිද්ධියක් උසුලන ලැකර් වලින් චිත්‍රනයකල පෝසිලේන් නිෂ්පාදන කෙරෙහිය. නොයෙක් පරිමානයේ මල් බදුන්, කෝප්ප, පීරිසි, පිගන් ආදියේ අලංකාර සිතුවම් චිත්‍රනය කර ඇත. වජීමා සිහිවටනයක් ලෙස මාද මල්බදුන් දෙකක් මිලයට ගතිමි. නොයෙක් රසකැවිලි අලෙවිසල්වලද අඩුවක් නොමැත. මුළු පොලේම කඩපිල් දෙසීයක් පමණ ඇත.

 
අපේ පොළවල්වල මෙන් අසායිචි පොළේ බඩු විකුණන්න වෙළදුන්ගේ කෑගැසීමක් හෝ බඩු ගන්න පොරකෑමක්, හෙට්ටු කිරීමක් නැත. පොළ බොහෝ සාමකාමීය. නිශ්ෂබ්දය. බොහෝ වෙළෙන්දියන් වයස අවුරුදු අසූව ඉක්මවූ කාන්තාවන්ය. මහළු වජීමාවේ කොයින්ද තරුණ වෙළෙන්දියො. නමුත් මට තේරුම්ගැනීමට නොහැක්කේ අසායිචී පොළේ වෙළෙන්දියන් පමණක් සිටීමය. කෝ එතකොට වෙළෙන්දො? මේ’ උභතෝ කෝටිකය මා විසදා ගත්තේ අරකි සාං ගෙනි.


“ ධීවරයින්ගෙ, ගොවියන්ගෙ හෝ අත්කම් නිපැයුම් කරුවන්ගෙ බිරින්දෑවරු තමයි පොළේ වෙළදාමට එන්නෙ. එතකොට ඒ අයගෙ නිෂ්පාදන කටයුතු වලට බාධාවකද් වෙන්නෙ නෑනෙ.” ඇය මට පහදා දුන්නාය. ජපානයේ ජීවන වියදම ඉතා අධිකය. මේ නිසා තරුණ මහළු කොයි කවුරුත් කුමක් හෝ ආදායම් මාර්ගයක නිරත විය යුතුය. දිනක් හෝ ඉන් ඉවත්වීම ආදායමට තදින්ම බලපානු ලැබේ.

ජපන් ජාතිකයින් බොහෝ කුලෑටි ජාතියකි. අමුත්තන් සමග හාද වනවා ඉතා අඩුය. නමුත් අප් නඩේ සමග ඉක්මනින්ම කුළුපග වූහ. අපි ඒහැටි බඩු නොගත්තත් සමරු ඡායාරූපනම් බොහෝ ගත්තෙමු. 

Dr Asela Perera
MBBS, MSc(Medical Admin)
Member of International Association of Ladakh Studies

Friday, March 24, 2017

දෙයියන්ගෙ රටට

ලොහෝල්, හිමාචල් ප්‍රාන්ථයේ ලොහෝල් සහ ස්පීට් දිස්ත්‍රික්කයේ එක් පරිපාලන ප්‍රදේශයකි. හිමාල කඳු පංතියට සමාන්තරව ඉන්දියාව ටිබෙට් සානුවෙන් වෙන්කරමින් පැතිර ඇති ලොහෝල් හිමාලයේ ස්කොට්ලන්තය ලෙස බ්‍රිතාන්‍යන් හඳුන්වයි.
                ටිබෙට් බසින් ලොහ්-යූල් Lho –Yul යන දකුණු දේශය යන අරුත ඇති වදනින් ලොහෝල් බිඳී ආ බව එක් මතයකි. දෙයියන්ගෙ රට යන අරුත ඇති ලහ්හි-යූල් Lhahi-Yul යන වදන ලොහොල් වූ බව තව මතයකි. ලා La යන්න ටිබෙට් බසින් දුර්ගය යන අරුත ඇති බැවින් ලා හෝල් යන්න දුර්ග රැසක් ඇති දේශය යන අරුත් දෙන බවට ද මතයකි. ලොහෝල් සංචාරය කළපසු මගෙ හිත මට කීවේ මේ කොයි අරුතත් ඊට මනාව ඔබින බවයි.
                ජන ඝණත්වය වර්‍ග කිලෝ මීටරයකට දෙදෙනෙකි. එනිසා ලොහෝල් ලොව අවම ජන ඝණත්වයක් ඇති ප්‍රදේශ වලින් එකකි. ශීත කාන්තාර දේශගුණය ඊට ප්‍රධාන හේතුවකි.
                ලෝහෝල් මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර 3165 ක උසින් පිහිටා ඇත. මනාලී සිට ලොහෝල් පරිපාලන කේන්ද්‍රස්ථානය වන කීලෝංග් වෙත දුර කිලෝමීටර 122 කි.
                මනාලී සිට කීලෝංග් දක්වා මඟ වැටී ඇත්තේ බිආස්  ගං ඉවුර දිගේය. නිම්නයේ ගං දෑලෙත්, කඳු බෑවුම්වලත් ඇස පේන මානයේ පැතිර ඇති ඇපල් වතුය. රතට රතේ කොලට කොලේ කඩා හැලෙන ඇපල් වලු මුවට කේඨය කැඳවයි. බිආස් ගඟ නිම්නය අතරින් ගල් අතර හැපෙමින් සුදට සුදේ කඩිමුඩියේ දඟ දමමින් ගලා බසින අයුරු අපූරුය.



 මෙලෙස මනාලී සිට කිලෝ මීටර 13ක් පමණ ගියතැන බිආස් ගඟබඩ පිහිටි සුන්දර කෝති ගම්මානය හමුවේ. නිම්නය අතර මද බෑවුමේ ඇති කෝති, නිවාස 20-30 ක ගම්මානයකි. විහඟ වෙසින් තටු පළඳා අහසේ කඳු අතර සරන්නට- ග්ලයිඩීන් ක්‍රීඩාව සඳහා ප්‍රසිද්ධය.





                කෝති පසු කළ පසු දේවදාර සහ නිල් ෆයිනස් ගස් අතරින් දඟර දමමින් මනාලී කීලෝංග් මඟ කඳු මුදුනට දිවේ. දෙපස තණ බිම් කෙළවර හිමෙන් වැසුන මුදුන්වලින් යුත් කඳු පංතිය විටෙක ඝණ මීදුම අතරේ මුදුන සඟවා ගනී. බිආස් ගඟ පෝෂණය කරන කඳු මුදුනේ සිට කඩා හැලෙන දිය දහරා තැනක අඩි සියගණන්  උසැති දියඇළි නිර්මාණය කෙරේ. දඟර මගේ ගුලාබා ප්‍රවේශ දොරටුව පසු කරන විට අප සිටිනුයේ කඳු මුදුනේ ය. පුළුන් ගොඩක් ඇතිරූ සේ කඳුමත වූ හිම පතනයන් දැන් දැන් අත පෝවන මානයේ ය. දියවුණු හිම දෝරේ ගලමින් තැනෙන දිය මං පරිසරයේ චමත්කාරය වැඩි කරයි. බිආස් ගංඟාව සුදු නූල් පටක් සේ පහළ නිම්නයේ ගලනු විහඟ ඇසින්පෙනේ.



මාෂී Marshi අඩි නමදාහක් ඉහළින් මෙමඟේ පිහිටි කුඩා බෞද්ධ විහාරයකි. ඒ අසල සංචාරකයින්ගේ පිපාසය, කුසගිනි සනසාලන දාබා කීපයක් හා පොලිස් මුරපොළකි.
                තවත් ඉහළ අහස වෙත ලංවෙද්දී මාෂී සහ කෝති ගම්මාන එකම රේඛාවක උස්මට්ටම් දෙකක පෙනේ. ඒ අතර ගොදුරට මාන බලන ගිජු ලිහිණි රංචුවක් අහසේ සැරි සරති.




                වලාකුළු අතරින් අප රොතංග් ලා හෙවත් රොතංග් දුර්ගය වෙත ලඟා වූයෙමු. මනාලී සිට දැන් අප ගෙවා ඇති දුර කිලෝ මීටර් 51කි. මීටර 3970 ක් හෙවත් අඩි දොළොස් දහසක් පමණ උසක සිටින්නෙමු. ආශ්වාස ප්‍රශ්වාසයට තරමක් අපහසුතා ඇති කරයි. එය තීව්‍ර උච්ජ රෝගය නැතිනම් high altitude sickness හී ලක්ෂණයකි. වාතයේ ඔක්සිජන් ඝනත්වය අඩුවීම ඊට බලපාන ප්‍රධාන හේතුවයි.
                විටෙක මුළුමනින්ම මීදුමෙන් වැසෙන, නිමේෂයක දී විවරව හිරු එළිය වැටී දිලිසෙන හිමාල කඳුපංතියේ ගැලැසියර රොතංග් කපොල්ලේ නෙතට රසඳුනයි. සෝනාප්ති ග්ලැසියරය සහ නෙෆැංග් කඳු ශීඛර මෙහි සිට පැහැදිලිව දැකිය හැක.





                රොතංග් කපොල්ල ලොහොල් සහ ස්පීටි දේශයට පිවිසුම් දොරටුව ලෙස සැලකේ. රොතං සිට මද දුරක් පැමිණි කල ගැම්ෆූ Gamphu හිදී මනාලී සිට ආ මඟ දෙමඟ වී එක් මඟක් කීලෝංග් හරහා ලෙහ් දක්වා ද, අනෙක් මඟ කුන්සුම් ලා හරහා ස්පීටී හි ප්‍රධාන නගරය වන කාසා Kaza දක්වා ද දිවේ. අප කීලෝංග් මඟ ඔස්සේ ගමනේ යෙදෙන්නෙමු.
                රොතංග් සිට සිසු Sisu දෙසට නැවත සීඝ්‍ර බැස්මකි. දෙපස තෘණ භූමියේ තැන තැන තණ කන බැටළු රංචුය. චන්ද්‍රා Chandra ගංඟාව පෝෂණය කරන දිය දහරා ගල් මතින් දඟ කරමින් කඩා හැලේ. තැනතැන හිටිවනම හිමවූ දිය පහරකි. මෙලෙස පෝෂණය ලබන චන්ද්‍රා ගංඟාව නිම්නය අතර ප්‍රචන්ඩව ගලනු පෙනේ.
                නිම්නයේ ගඟ දෑල පටු තැනිතලාවල එළවළු සහ බාර්ලී වගා බිම්ය. සාරවත් කළුපසත්, චන්ද්‍රා ගඟේ ජල පෝෂණයත් සරු අස්වැන්නක සලකුණුය. කඳු බෑවුමේ තණබිමේ තැනින් තැන ඇති ෆයිනස් ගස් නෙතට ප්‍රිය උපදවයි.
                සිසු චන්ද්‍රා ගඟබඩ පිහිටි සරුසාර ගොවි ගම්මානයකි. වගාබිම් අතර පොප්ලර් සහ විලෝ තුරුගොමු සෙවනේ හිමාලයේ ඉහළ කඳුකර ප්‍රදේශයට ආවේනික ගැමිගෙවල් සුන්දර දසුනකි. බොහෝ නිවාස දෙමහල් හෝ තෙමහල්ය. බිම් මහල හරක බාන සඳහාය. ඉහළ මාලය නිවැසියන් උදෙසාය. නිවසට ආලෝකය හා වාතාශ්‍රය ලබා දෙන කුඩා කවුළු ද, ගල් පතුරු සෙවිලි කළ වහලද සීත සමයේ දැඩි සීතලටත් හිමපතනයටත් ඔරෝත්තු දීමට උපක්‍රමය.
                නූතන ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සාම්ප්‍රදායික හිමාල කඳුකර ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය ආක්‍රමණය කරමින් සිටී. ලී ගෙබිම වෙනුවට ටෙරාසෝ බිම ද, ගල් පතුරු සෙවිලි කල වහළ වෙනුවට තහඩු සෙවිළිකල වහලද ආදේශ වී ඇත. පාරිසරික විපර්යාස නිසා ඇතිවන ගෝලීය උණුසුම හිමාල අඩවියට ද දැනෙන්නට පටන්ගෙන ඇත.  මිටි වහල වෙනුවට උස්වහල බාධාවක් නොවන්නේ එනිසාය. ගෙඋදුන සහ චිමිනිය නූතන නිවාස වලට එක්කරනුයේ උණුසුම ලබා ගැනීමට වඩා පෞරාණික මෙවලමක් ලෙසය.
                මුහුදු මට්ටමේ සිට මිටර් 3100 ක උසින් පිහිටි සිසු ගම්මානයේ සිට කීලෝංග් දක්වා දුර කිලෝමීටර විසි අටකි. චන්ද්‍රා ගඟේ එගොඩ ඉවුරට එපිටින් කඳු බෑවුමේ කඩා හැලෙන දිය ඇල්ල ගමට මනාලියකි.
                කීලෝංග් වලට ඇත්තේ තවත් කිලෝමීටර 18කි. දහවල් අහර කිසීමට අපේ රථයේ මාතලීට හිතගිය තැන ගොන්ද්ලා හී කුඩා දාබාවකි. චන්ද්‍රා ගඟේ දකුණු ඉවුරේ තැනිතලාවක පිහිටි ගොන්ද්ලා සුන්දර ගොවි ගම්මානයකි.
                “ජූලි මාසේ ආවානම් ගොන්ද්ලා උත්සවය බලන්න තිබුණා.මාතලී කියයි.
                ලැංග් ධර්මා ටිබෙට් රජු බුදු දහමට සතුරුකම් කළේය. ඔහු පරාජයට පත් කිරීම සමරා එදා පටන් ගොන්ද්ලා උත්සවය පැවැත්වෙයි. දසතින්ම පැමිණෙන දහස් සංඛ්‍යාත පිරිස් එදිනට ගොන්ද්ලා ගොම්පාවට එක්රැස්වෙති. වෙස්මූණු බැඳි ලාමාවරුන්ගේ නැටුම් සංදර්ශණය උත්සවයේ වඩාත්ම සිත් ඇඳි අංගයයි.


දෑසින් දකින්න කාලයේ කඩතුරාව බාධාකලත් ගල් සහ දැව පමණක් භාවිතයෙන් තනා ඇති අෂ්ඨමහල් මාළිගය ගොන්ද්ලාවටම අද්විතීය නිර්මාණයකි. එය ප්‍රදේශයේ ඨාකූර් නිල නිවසයි. ගොන්ද්ලා බලකොටුව තුල පිහිටා ඇති මාළිගය වර්ෂ 1700දී නිර්මිතය.
                ලොහෝල් හී වැදගත් බෞද්ධ කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙස ගොන්ද්ලා ගොම්පාව සැලකේ. එහි ඇති ඵෙතිහාසික වැදගත්කමත් සුන්දරත්වයත් බෞද්ධයන් පමණක් නොව බොහෝ සංචාරකයින් ද ආකර්ශණය කරගනී.
                ගොන්ද්ලා හී යකඩ පාලමෙන් චන්ද්‍රාව තරණය කර අප දැන් වම් ඉවුර ඔස්සේ ගමන් කරන්නෙමු. මීලඟ හමුවීම තාන්දී Tandi ග්‍රාමයයි. දෙපස කඳුබෑවුමේ නිසරු තෘණ භූමියත් ඉඳහිට ගඟදෑල හමුවන බාර්ලි වගා බිමුත් පසුකර තාන්දී ග්‍රාමයට පිවිසි විට චන්ද්‍රාභාගා සරණ මංගල්යට අපට ආරාධනා ලැබුණි.
                සඳුගේ දියණිය චන්ද්‍රාත්, හිරුගේ පුතණු භාගත් යොවුන්වියේ සිටම ආදරවන්තයින්ය. ඔවුන් ඉපද හැදී වැඩුනේ මීටර 4890 ක් උසැති බරාලාචා කපොල්ලේ ය. කිසිදා නොබිදෙන සරණ බන්ධනයක් පැතූ දෙපළ දෙඅතක ඇදී යන්නට තීරණය කළෝය.
                “කෙදිනක හෝ අප හමුවුවහොත් එය අපගේ සදාකාලික එකතුවයි.දෙදෙනාගේම ප්‍රාර්ථනාව විය.චන්ද්‍රා හුරුබුහුටි දක්ෂ කෙල්ලකි. ඇය දුෂ්කර මංපෙත් මඟ හරිමින් නිසංසලේ ගලා ආවාය. කිලෝමීටර් එකසිය පහළොවක දීර්ඝ ගමනකින් පසු ඇය තාන්දී වෙත පැමිණීමට සමත් වූවාය.
                භාගා කඩවසම් හැඩිදැඩි තරැණයෙකි. චන්ද්‍රා හමුවීමේ කඩිමුඩිය නිසා ඔහු කෙටිමඟ ප්‍රිය කළේය. එහෙයින් ගමන දුෂ්කර විය. පටු නිම්නයන් ඔස්සේ වේගයෙන් පැමිණි ගමන වෙහෙසකර වුවත් කිලෝමීටර් හැටපහක දී භාගා තාන්දී වෙත සේන්දු විය. දෙපළගේ ප්‍රාර්ථනා සඵල විය. අතිනත ගැනීමෙන් පසු දෙපළ චන්ද්‍රාභාගා ලෙස එකකුම විය. එදා පටන් අදටත් හෙටටත් චන්ද්‍රාභාගා සිය නොබිඳෙන සරණ බන්ධනය එලෙසම සුරකිනු ඇත.
                ඒ තාන්දී හී චන්ද්‍රා ගඟත් භාගා ගඟත් එකිනෙක වෙලී සෑදුණු සංගමයේ පුරා වෘත්තයයි. ඒ හැර තාන්දී හී සංචාරකයිනට තවත් වැදගත්කම් දෙකක් ඇත. කාදංග් ගොම්පාවට ප්‍රවේශ මාර්‍ගය ඇත්තේ තාන්දී සිටය. ලඩාක් Ladakh හී ලෙහ් Leh දක්වා දිවෙන මනාලී ලෙහ්  මාර්‍ගයේ කිලෝමීරට 350 කට මෙපිටින් හමුවන අවසාන ඉන්ධන හල තාන්දීය.

                තාන්දී සිට කීලෝංග් දක්වා දුර කිලෝමීටර අටකි. අප පළමුව කාදංග් ගොම්පාවට. දෙවනුව ඉන්ධන.

Dr Asela Perera
MBBS, MSc(Medical Admin)
Member of International Association of Ladakh Studies