Saturday, December 16, 2017

ස්තොක් මාළිඟයේ දි රජ පවුල හමුවෙමු.

නැම්ගියාල් රාජාවලියේ මුලාරම්භය වසර දහසකටත් වඩා අතීතයට දිවේ. ලඩාකයේ ශ්‍රේෂ්ඨතම රජු ලෙස සැලකෙන සිංහ නැම්ගියාල්විරුදාවලිය ලත් සෙන්ගී නැම්ගියාල් නව මහල් ලෙහ් මාළිගය ඉදි කළේය. පසුව යෙෆල් නැම්ගියාල් ස්තොක් හී දැකුම්කළු මාළිගයක් ඉදි කළේය. ෂරවන් සිංග් ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ඩොග්රා හමුදාව ලඩාකය ආක්‍රමණය කරනුයේ 1841 දීය. යෙෆල් නැම්ගියාල් රජුට ඩොග්රා ආක්‍රමණයට මුහුණ දීමට තරම් ශක්තියක් නොවුයෙන් ලඩාකය ජම්මු හා කාශ්මීර රාජ්‍යට ඈදා ගනු ලැබිණි.
            ලෙහ් මනාලී මාර්‍ගයේ ලෙහ් සිට දකුණු දෙසට කිලෝ මීටර 15ක් පමණ පැමිණ ඉන්දු නදිය තරණය කර සංස්කාර් කඳු පංතිය දෙසට ගමන් ගන්නා විට ස්තොක් ගම්මානය හමුවේ. කෙත්බිම් පිස හමන මද පවන සුවදායී පරිසරයක පෙර මග පවසන්නාසේය. නිරන්තර සුදෝසුදු හිමෙන් වැසුණ ස්තොක්තැංග්රී කඳුවැටිය ඉදිරිපසින් දිසේ. නැම්ගියාල් රාජාවලිය මෙවන් පරිසරයක සිය මාළිගය ඉදිකරගැනීමේ අරුමය කිම.
මාළිගයේ ප්‍රධාන ප්‍රවේශය අසල රථය ගාල් කෙරෙනවිට හිරුරැසින් නැහැවෙන මාළිගය ප්‍රෟඩව කදුමුදුනේ සිට අහස්කුස සිපගනිමින් සිටියේය. අසල කුඩා තුරුගොමුවක ලැගසිටි බිගු කැලක් වේගයෙන් මාළිගය දෙසට පියඹාගියේ අපගේ පැමිණීම වගකිවයුත්තනට දැනුම් දීමට සේය.
 ප්‍රාකාරයේ මිටි ප්‍රවේශ දොරටුවේ වාහල්කඩ ඉස්මත්තේ ස්ථූපයකි. එහි සිට පරිවාර ගොඩනැගිලි අතරින් ගල් පියගැට පෙළ පාර කියනුයේ මාළිගාවේ පිටත ප්‍රවේශ දොරටුව වෙතය. එහි ඇති කාර්යාලයෙන් රුපියල් පනහක ප්‍රවේශ පත ලබාගෙන පියගැටපෙළ නැඟි විට මාළිගා මිදුලට පිවිසේ. මිදුලේ ඉදිරිපස සහ දෙපස ආවරණය වන ලෙස ඇති පිය මඟකි. විලෝ ලීයෙන් කළ එහි පියස්සට ගොඩවීමට කුඩා පියගැට පෙළකි. දැන් එය පටු බැල්කනියකි. නිල්ල පිරුණු ස්තොත් ග්‍රාමයත් ඈත නිම්නයේ ගලා බසින ඉන්දු ගංඟාවත් පසුබිමේ ඇති ලඩාක් කඳු පන්තියත් මවන දසුන විස්තර කිරීමට වදන් පෙළගැස්වීම දුෂ්කරය.



    බැල්කනියේ කෙළවරක මාළිගය විසින් සංචාරකයින් උදෙසා පවත්වාගෙන යනු ලබන ආපන ශාලාවකි. උණු උණු කෝපි කෝප්පයකින් සප්පායම් වෙලාම මාළිගා සැරිය ඇරඹුවෙමු. ගතත් සිතත් උණුසුම්ය. මසැසත් මනසත් මනාව විවරය.
අදත් ලඩාකයේ නාමික රැජින හා රජ පවුල මාළිගයේ වාසය කරති. රාජා පිග්මෙඩ් වොන්ග්චොක් නැම්ගියාල් කුමරු කිරීටයේ හිමිකරුය. රජ පවුලට දේශපාලන බලතල නොමැති වුවද ලඩාකීයන් අතර ඉහළ ජනප්‍රසාදයක් ඇත. කුමරු ලඩාකයේ සංස්කෘතික හා පෞරාණික උරුමය රැක ගැනීම සඳහා කැපවි ක්‍රියා කරන්නෙකි.
            ප්‍රධාන මාළිගා පරිශ්‍රය සිව්මහල්ය. සුදු පිරියම් කර ඇති බිත්තිවල එක පෙළට කුඩා කවුළු පෙළකි. ඒ වටා උළුවස්ස කළු පැහැයෙන් පින්තාරු කර ඇත. දොර ජනේල දුඹුරු පැහැය. බැල්කනි සහිත විශාල දොරජනේල ඉදිරිපස ඇත.
            ප්‍රධාන ප්‍රවේශයේ ඇති පෝටිකෝව ලීයෙන් නිමවා මියුරල් චිත්‍රයෙන් සරසා ඇත. උළුවස්ස වටා ද මියුරල් චිත්‍රය. මිටි දොරටුව එතරම් විශාල නොවේ. එමඟින් ප්‍රවේශ වනුයේ මාළිගයේ මැද මිදුලට ය. එහි මධ්‍යයේ පොප්ලර් ගසින් කළ කොඩි ගසයි. රාජකීයන් මාළිගය තුල සිටී නම් කොඩිගස මුදුනේ ප්‍රාදේශීය කොඩිය ලෙළදේ. අදදින ලෙලදෙන ප්‍රාදේශීය කොඩිය කියනුයේ රාජකීයන් මාළිගය තුල වාසයකරන බවය.  කොඩි ගස පාමුල දිගු අං යුවලක් සහිත යැක් ගව හිස්කබලකි. මැද මිදුල වටා බිම් මහලේ කොරිඩෝවත් ඉහළ මාළයේ බැල්කනියත් නිසා මුළු මාළිගාවට එකට සබැඳේ.




            රාජකීයන් මාළිගයේ වාසය කරන නිසා සංචාරකයින් සඳහා විවෘත්තව පවතිනුයේ තෝරාගත් ස්ථාන පමණකි.
            දෙවන මහලේ ඇති රාජකීය බුදුමැදුර සුවිශේෂී ස්ථානයකි. බුදුමැදුරට ප්‍රවේශ වන තැන තඹ ලෝහයෙන් කළ විශාල දොළොස් මහේ බටර් පහන නොනිමී දැල්වේ. ගුරු පත්මසම්භාවා, ගෞතම බුදුන්, වජ්ජ්‍රපානී, වජ්ජ්‍රතාරා, අමිතාභය බුදුන් සහ අවලොකේතීශ්වර බුදුන් ගේ ප්‍රතිමා බුදු මැදුර වටා වැඩ සිටී. දාසය වන සියවසට අයත් ලොකු කුඩා තැංග්කා චිත්‍ර ප්‍රතිමා අතර සහ ඊට ඉහළින් බුදුමැදුර වටා බිත්තියේ එල්ලා ඇත. විවිධ බෝධිසත්ත්ව ආත්ම 35 කට වැඩි ගණනක් ඒවායේ නිරූපනය වෙති.




            බුදු මැදුරට යාබදව කුඩා කෞතුකාගාරයකි. කිරීටය, උත්සව අවස්ථාවල දී සැරසෙන වස්ත්‍රාභරණ, රැජිනගේ හිස පළඳනා හා රාජකීය ඇඳුම් ආයිත්තම්, නැම්ගියාල් පරපුරේ රාජකීයන් භාවිතා කළ අවි ආයුධ මෙන්ම ඵෙතිහාසික තැංග්කා චිත්‍ර කීපයක් ද එහි දී දැකබලා ගත හැක.         මීලඟ පිවිසුම රාජකීය මුළුතැන්ගෙටය. මුළුතැන්ගෙයි කොටස් දෙකකි. පහත මාලයේ ඇති ප්‍රධාන මුළුතැන්ගෙය අදටත් රාජකීයයන් භාවිතා කරන නිසා ඊට ප්‍රවේශ වීමට අවසර නැත. ඉහළ මාලයේ ඇති මුළුතැන්ගෙයි විශාල තඹ කල්දේරම්, කේතල, කෝප්ප, දේශීය බියර් බටර් ආදිය නිපදවීමට භාවිතාකල පීප්ප ආදිය ඇතුළු බොහෝ දේ ප්‍රදර්ශණය කෙරේ.

            සංචාරකයින් මාළිගය තුල සැරිසරන විට නිශ්ශබ්දතාවය ආරක්ෂා කරගැනීමට කාර්යය මණ්ඩලය නිරතුරුවම වෙහෙසේ. ඒ රාජකීයන්ට වන හිරිහැර අවමකරගැනීමටය. ඇතැම් විට මාළිගය නරඹන අතරේ අහඹු ලෙස රාජකීයන් දැකබලා ගැනීමට ද අවස්ථාව ඇත. ඒ නැතත් ජිග්මෙඩ් කුමරු මුහුණු පොතේ ජනප්‍රිය චරිතයකි. කැමතිනම් මිත්‍රත්ව ඇරයුමක් යොමුකල හැක.

Dr Asela Perera
MBBS, MSc(Medical Admin)
Member of International Association For Ladakh Studies

Thursday, November 30, 2017

රෑ දොලහට බර්ලිනයට

බෙඩ්ලිවෝ සමුළුව අවසන පිරිස විසිර යන්නටවිය. ටිබෙට් මිතුරා ලොබ්සාංග්  අදදින පොස්නාන් හී ගතකර පසුදින වොර්සොව් බලායාමට නියමිත විය. බර්ලිනයට පය ගහන්න තියෙන ආශාවත් දුර ගමනක් ජර්මන් දුම්රියකින් යන්න තිබුන බලාපොරොත්තුවත් යන දෙකම සඵල කරගන්න මා ආපසු ෆ්‍රැරැන්ෆර්ට් යන ගමන බර්ලිනය හරහා සැලසුම් කරගෙනයි තිබුනෙ. පොස්නාන් සිට බර්ලින් බලා යාමට නියමිත පොල්ස්කි බස් සමාගමේ සුඛෝපභෝගී බසය ඩොර්සෙක් බස්නැවතුමට රත්‍රී හතයි පහට සේන්දුවුනා. 
වොංග්චුක් ලාමාත් ලඩාකීය මිතුරකු වුන ලොබ්සාංග් ඇතුළු තවත් ලඩාකීය තරුණියන් තිදෙනකුත් මෙම බසයෙන්ම බර්ලින් යන්න නියමිත විය. බර්ලිනයෙන් ප්‍රංශයටත් එතනින් ස්විට්සර්ලන්තයටත් යන්න ඔවුන් සැලසුම් කර තිබුණි.
යුරෝපය හරහා දිවෙන නැගෙනහිර බටහිර අධිවේගයට පිවිසි බසය බටහිර දෙසට වේගයෙන් ඇදේ.ලෝකයට මුලින්ම අධිවේග මාර්ඝ හදුන්වා  දුන්නෙ ජර්මනියයි. ඒ හිට්ලර්ගෙ තෙවන රෛයිච් පාලනය සමයෙ. ජර්මනියෙ අධිවේග හදුන්වනුයේ ඔටොබාහ්න් autobahan  නමිනි. මේවනවිට කිලෝ මීටර 12933ක ඔටෝබහ්න් පද්ධතියක් ජර්මනිය සතුය.  අධිවේගය ඔස්සේ ජර්මනිය දෙස සිට බීඑම්ඩබ්ලිව්, වොක්ස්වැගන් කාර් වෑන් පටවගත්තු මෝටර් රථ ප්‍රවාහනය කරන  ලොරි  බොහෝමයක් පෝලන්තය දෙසට ගමන්කරන්නෙ ජර්මනියෙ කාර්මික දියුණුව ලොවට කියාපාමින්. මේ දිනවල හැන්දෑවට පෝලන්තයට ඇදහැළුන වැස්ස මේ වනවිට නතරවී ඈත. සිතිජ ඉම තෙක් පැතිරි වගාබිම්වලට ඉහලින් රත්පැහැ වෘත්තයක් සේ දීප්තිමත් හිරු ක්‍රමායන් අස්ථංග ගතවන සුන්දර දසුන රසවිදින අතරේ මා දෑසද නිදිසුව සොයන්නටවිය.
මධ්‍යම රාත්‍රී දොළහ වනවිට අප බර්ලිනයේ මධ්‍යම බස්නැවතුම්පොළට සේන්දු වුනෙමු. ලඩාක් මිතුරන් මගෙන් සමුගෙන ඔවුන්ගේ හොටලය බලා පිටත්ව යාමට කුලී රියකට ගොඩවුනෝය. බස්නැවතුමෙන් විටෙක බස්රථ ගමන් අරඹයි. විටෙක ගමනාන්තය කරා එලඹෙන බස්රථ ලගාවේ. රෑ මැදියම බර්ලිනය ශීතලය. නමුත් මීට හැත්තාදෙවසරකට පෙර එනම් 1945 මෙවන් දිනවල බර්ලිනය ගිනිගෙන දැවෙමින් තිබූ අයුරු මට සිහිවන්නට විය. බස්නැවතුම පිහිටියේ බටහිර බර්ලිනයේ මැසුරෙනාලී මාවතයේය. අවසන් මොහොත දක්වාම හිට්ලර් ගෙ අණසක යටතේ පැවති බර්ලින් ගුවන් විදුලි සේවය පිහිටියේද මේ ආසන්නයේමය. මට මහා හුදකලාවක් දැනෙන්නට විය. ෆ්‍රැරැන්ක්ෆර්ට් බලායාමට ඇති දුම්රිය පිටත්වනුයේ බර්ලීන් මධ්‍යම දුම්රිය පළෙනි. ජර්මන් බසින් එය හදුන්වනුයේ හො‍ෆ්බැන්හෝෆ් නැතිනම් HBF ලෙසිනි. සුවිසල් බර්ලින් නගරයේ මධ්‍යම බස්නැවතුමේ සිට මධ්‍යම දුම්රිය පොළට කිලෝ මීටර 15කට වැඩි දුරක් ඇත. කුලී රථයක යතොත් රුපියල් හත්අට දහසක් වැයවේ. දුම්රියෙන් යතොත් වැයවනුයේ රුපියල් දෙතුන් සියයකි. මා කලින් සූදානම් කරගෙන පැමිණි ගමන් සටහන අතට ගත්තෙමි.


බර්ලිනයේ සැරිසැරිය හැකි දුම්රිය දෙවර්ගයකි. එකක් එස් බාන් S bahn ය. එය භූ මත දුවන දුම්රියයි. අනෙක යු බන්’‍U bahn නැතහොත් භූ ගත දුම්රියයි. මා පලමුව එස් බාන් දුම්රියපොල සොයාගත යුතුය. එහි සිට වෙස්ට් කෘවිස් දුම්රිය ස්ථානයට ගොස් එතනින් වෙනත් දුම්රියකට මාරුවී බර්ලින් එච්බීඑෆ් දුම්රිය ස්ථානයට යා යුතුය. මා සිතට චකිතයක් දැනෙන්නට විය. ඉංග්‍රීසි ටිකක් දන්න ජර්මානුවකු සොයාගැනීම ලේසි පාසු නොවනු ඇත. ඇරත් බොහෝදෙන සිටිනුයේ මධුවිතින් සප්පායම්වය. ඇතැම්හූ මත්පැන් බෝතලය අතේ තබාගෙනම පානයකරති. රුපියල් හත්අට දහක් වියදම්කර කුලී රියක යම්දෝ පාර අසාගෙන දුම්රියෙන් යම්දො කියා මා මොහොතක් දෙගිඩියාවෙන් කල්පනාකලෙමි. සැබෑ සංචාරකයින් මුහුණපා ඇති අත්දැකීම් වල හැටියට මෙය සුළු අභියෝගයක් නොවෙදැයි කල්පනාකල මා ගමන්මළුත් රැගෙන රෑ දොළහට බර්ලිනයේ මහමගට පිවිසුණෙමි.


කීප දෙනකුටම අත ඇති ගමන් සටහනේ S bahn යන්න පෙන්වීමෙන් පසු හස්ත මුද්‍රාවෙන් දුන් උපදෙස් අනුව දුම්රිය පළ ඇති ඉසව්ව දැනගතිමි. පදික මාරු ඔස්සේ පුළුල් වීදිවල එහා මෙහා මාරුවෙමින් කිලෝ මීටරයක් පමණ  ගමන්කල පසු දුම්රිය පල ප්‍රවේශය සොයා ගතිමි. කඩිනමින් දුම්රිය පොළට ප්‍රවේශවූ මා සැනසුම් සුසුමක් හෙළුවෙමි. සිතේ නැගෙන උද්දාමය මොහොතක් රස විදිමි. මා පළමු පියවර ජයගතිමි.
රෑ මැදියමෙත් වේදිකාවට සෑම මිනිත්තු කීපයකට වරක්ම දුම්රියක් ලගාවේ. කඩිගුලක් සේ නොවූවත් මොහොතකට වේ දිකාව කලබලකාරී වේ. සැලකිය යුතු පිරිසක් දුම්රියෙන් බසිති. එවැනිම පිරිසක් ගොඩවෙති. තරුණ ලළණාවෝ කිරිල්ලියන් සේ නිදහසේ සැරිසරති. දෙනෙත් රස ගුලාවක සැරිසරයි. සලෙලුන් සොයා සැරිසරන ලදුන් බර්ලිනයේ මැදියම් රැයේ සුලබය. එවන් උකුසු නෙත්සරක කෙලවර මා සිටිනවග මාගේ මනසට පසක් වූයේ මසැස මදක් මේච්චල් වූ පසුවය. වෙස්ට් කෲව්ස්අකුණු සරක් මෙන් මා හිසමත පත්විය. හිත්පිත් නැති ප්‍රවේශපත්‍ර යන්ත්‍රය ඉදිරියේ අසරණ වූ මාහට පිහිටට පැමිණියේ පදමට වෙරිවූ තායි පෙනුමැති කාන්තාවකි. වඩා උස්නොවූ මදක් තරබාරු ඇගේ මුහුණ සදක් සේ රවුම්ය.වයස පනහකට වැඩි යයි අනුමාන කල හැක. අමුඅමුවේ ගිලදමා ඇති මධ්‍යසාර ගද ඈ කථාකරන සෑම විටම මුඛයෙන් මාවෙත විසිරේ.   ඈ වැනි වැනී ජර්මන් බසින් කියන දේ මට නොතේරේ. මා ඉංග්‍රීසියෙන් කියන දේ ඇයට නොතේරේ. අප දෙදෙනාටම පොදු වචනය වෙස්ට් කෲව්ස්පමණි. පල රහිත මේ ව්‍යායාමය මා අත්හලවිට මොනවදෝ කියමින් වැනිවැනී මා අසලම ඈ ගැවසෙන්නට විය.
කීපදෙනකුගෙන්ම උදව් ඉල්ලුවද ඉංග්‍රීසි ජර්මන් ප්‍රාකාරය නිසා ඔවුන් මගහැර යන්නටවිය. පියගැටපෙල බැස සුන්දර තරුණියක වේදිකාව දෙසට කඩිසර ගමනින් පිය නගනුයේ ඔය අතරය. උරහිසතෙක් කඩාහැලෙන තඹ කෙහෙරැළි දෙපා රිද්මයට ලෙළදේ. නිල්පැහැ ඩෙනිම් කලිසමත් තද සහ ලාරත්පැහැ කොටු බ්ලවුසයත් ඇගේ සුන්දරත්වය තවත් ඔපනංවයි. පුළුල් නිතඹෙත් පිරිපුන් දෙකලවයෙත් මස්පිඩු ඩෙනිමෙන් ලබාදී ඇති අවකාශය මදිව සටන්කරනවා වැනිය. මා ඇය හා මදහස පෑවෙමි. කහපැහැ සුන්දර මුහුණේ සපුමලක් සේ ලා රත්පැහිහැ සිහින් දෙතොල් විහිදා ඇයද මදහස පෑවාය. සුනංගුනොවී මා අතඇති ගමන් සටහන ඇ දෙසට පෑවෙමි.
“ මේ එන දුම්රියෙන් ඔබට වෙස්ට් කෲව්ස් වෙත යන්න පුළුවන්ඇය කිංකිණි හඩින් ව්‍යක්ත ඉංග්‍රීසියෙන් පවසයි.
මෙතැන ඉදල තුන්වැනි දුම්රිය ස්ථානය  වෙස්ට් කෲව්ස්. එතැනින් ඔබ වච්බීඑෆ් යන දුම්රියකට මාරුවෙන්න ඕන. මෙ දුම්රියට නගින්න. මා යන්නෙ අනෙක් පැත්තට.  ඈත එන දුම්රියක ප්‍රධාන ලිම්පුවේ ආලෝක කදමිභය වේදිකාව දෙසට පතිතවන අතරේ ඇය පවසයි.
මම ප්‍රවේශපත්‍රයක් අරගත්තෙ නෑමම පැවසුවෙමි.
“ ඔබට යන්න තියෙන්නෙ දුම්රිය ස්ථාන තුනයි. මේ වෙලාවට බර්ලිනයෙ දුම්රිය ප්‍රවේශපත්‍ර එතරම් වැදගත් නෑ.දුම්රිය වේදිකාවේ නතරවේ.
මා නැවතත් ඈ දෙස බැළුවේ දෙගිඩියාවෙනි. කරුණාකරල නගින්න. ඔබට කරදරයක් නෑ  දුම්රිය මැදිරිවල දොරවල් ස්වංක්‍රීයව දෙපසට විවරවේ. තවත් කල්පනා කරකර ඉන්න කාලයක් නොමැත. ඈ කෙරේ විශ්වාසය තැඹූ මා දුම්රියට ගොඩ වුනෙමි. මොහොතින් දොරවල් වැසිනි. මා වීදුරු කවුළුව අතරින් වේදිකාවේ සිටින ඇය දෙස බැළුවෙමි. ඉතා ලෙංගතු දෙනෙතින් මන්දාස්මිතව ඇයද මා දෙස බලා සිටී. දුම්රිය ක්‍රමයෙන් ඉදිරියට ඇදේ. ඇය විජ්ජුලතාවක සේ මා දෑසින් ගිලිහී ගියායා.


මා මැදිරිය දෙසට හැරුනෙමි. ලගම අසුනේ යෟවනියන් තිදෙනකු සමග යෟවනයින් දෙදෙනකි. එක් කනක රවුම් රිදී කරාබුවක් පැළදි තරුණයාගේ හිසකේ දකිනවිට මට සිහිවන්නේ කූරු විදින්න ආසන්න ඉත්තෑවෙකි. ඔහු අතරැදි අඩක් හිස්වූ බියර් බෝතලය දකිනවිට මගේ උගුර කටද සිසිලසකින් තෙත්වන්නාසේ දැනින. අන් අය අත කෝපි බදුන්ය. පිරිස හඩ තලමින් කොක්හඩලමින් යන විදිහට වෙස්ට් කෘව්ස් ගැන අසන්නට මට හිතනොදේ. අ‍නෙක්පස සිටිනුයේ තරුණයන් පිරිසකි. ඔවුන් හිස් ඉදිරියට නවාගෙන බරපතල සාකච්ඡාවකි. එක් අයකු කළු කබායක් පැළද සදිටින කඩවසම් අයෙකි. තඹ හිසකේ සීරුවට පසෙකට පීරා ඇත. දෙනෙතේ පෙනුම උදාරය. රෝසපැහැ දෙකම්මුල්, පුළුල් හකුපාදා, සිහින් තොල් සගල ඔහුගේ ආර්යය ජර්මානු පෙනුමට දෙස් තියයි. සෘජුකායෙන් හිදගත්විට අතරැදි විස්කි බොතලය දිටිමි. නමුත් ඔවුන්ගේ සංවරශීලී හැසිරීම මා දිරිමතච් කලේය. වෙස්ට්කෘව්ස්මාගේ සටහන ඔහුවෙත පෑවෙමි.
මෙකී නොකී අයුරින් මග අසාගෙන අළුයම එකයි තිහට පමණ මා අවසන බර්ලින් මධ්‍යම දුම්රිය නැවතුම් පළට පැමිණියෙමි.පලමුව ගමන්මළුත් ඇදගෙන දුවන පියගැට ඔස්සේ ඉහළ පහළ නගිමින් දුම්රිපළ පරිශ්‍රයපුරා සැරිසැරුවෙමි.  දුදුම්රියපළේ එතරම් සෙනගක්නැත. ෆ්‍රැන්ක්ෆර්ට් බලා යාමට නියමිත දුම්රිය පැමිනීමට නියමිත උදේ 6.30ටය. සිතට දැනෙනෙ අස්වැසිල්ලත්, නිරතුරුව මතුවෙන සංචාරක කුතුහලයත් දුමිරියපළ අවට රවුමක් ගසන්නට මා පෙලඹවාලයි. පුළුල් වීදියක් ඔස්සේ ඉදිරියට ඇදුනෙමි. විටින් විට ඉගෙලෙන මොටර් රථයකි. වීදියේ පාළු මකනුයේ විටින් විට හමුවන නවයොවුන් වියේ සමනල සමනලියන් රෑන්ය. කෑගොස්සන් ගසමින් උසුළු විසුළු කරමින් ඔවුන් මේ යන්නේ කොහෙද? ඵක් සමාජ ශාලාවක සිට තවත් සමාජ ශාලාවකට යනවා වියහැත. නැතිනම් සමාජ ශාලාවක සිට නිවෙස් බලා යනවා වියහැක. මෙවැනි ගැටවරයින්ට මැදිව පහර කෑමට ලක්වූ නොයෙක් කළු ජාතිකයින් පිලිබද කථාන්දර මා මනසේ හොල්මන් කරන්නට විය. රෑ මැදියම තනිපංගලමේ බර්ලිනයේ පාළු වීදි ඔස්සේ ඉබාගාතේ යනවාට වඩා දුම්රිය පලට වී සිටීම යෙහෙකැයි සිතූ මා ආපිට හැරුනෙමි.
බර්ලීන් මධ්‍යම දුම්රිය පළ මහල් හතකි. බටහිර හා නැගෙනහි ප්‍රවේශ ද්වාර දෙකකි. මීන් මොන ප්‍රවේශයේ සිට බැලුවත් දුම්රිය පළ දිස්වනුයේ වීදුරු ගෝලයක් ලෙසය. මීටර් 60ක් උසය. දිනකට මගීන් ලක්ෂ තුනක් ගමන් පහසුව සලසාගන්නා මෙය යුරෝපයේ විශාලතම දුම්රිය ස්ථානයයි.  මෙම නව බර්ලින් මධ්‍යම දුම්රිය පළ විවෘත්ත වුයේ 2006 වසරේය.  පලමු මහලේ s bahn දුම්රිය මාර්ග නැගෙනහිර බටහිර දෙසට දිවේ. හත්වන මහලේ උතුරු දකුණු ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ගය ඇත. මැක්ඩොනල්ඩ්, පීට්සා සිට වර්ජීන් ප්‍රකාශන අලෙවිසල දක්වා ලොව ප්‍රධාන වෙළදනාම බොහෝමයක අලෙවිසල් ඇත.




වේදිකාව කෙලවර අසුනකට බරවූයේ මද ඉසිඹුක් අවැසියැයි සිතුන නිසාය. උතුරු දකුණු මාර්ගයේ දුම්රිය නියමිත වේලාවට අදාල වේදිකාවට ලගාවේ. රතුපාට දෙමහල් දුම්රිය සීඝ්‍රගාමී දුම්රියය. සුදුපැහැ සිලින්ඩරාකාර බුලට් දුම්රිය අන්තර් නගර සීඝ්‍රගිමී දුම්රියෝය. යුරෝපයේ ප්‍රධාන නගර යා කරමින් ශබ්දයේ වේගයෙන් මේවා දුවන හැටි දකින විට සුද්දා තවටික කලක් අපේ රටේ සිටියානම් කියා කෙනෙකුට සිතෙනු ඇත. වේදිකාවේ විශාල ඩිජිටල් ඔරලෝසුවේ අළුයම තුන පසුවේ. එකතැන සිටිනවිට සිරුර ගල්වන ශීතලකින් වෙලීයයි.විසූප දස්සනයන් බලමින් වේදිකාවේ එකොන මෙකොන මදක් ඇවිදින විට ලේගමනයත් සමග සිරුර මදක් උණුසුම් වේ. නැවත මද නින්දකි. ඇහැ පියෙවනවිටම සිරුර ගල්වෙන සීතල. නැවත සක්මන. 



උළුයම පහ පමණ වනවිට බර්ලින් නගරය අදුර පලවාහරිමින් අරුණාලෝකයේ පහස ලබන්නට පටන්ගනී. මා සීතල නොතකා වේදිකාවේ කෙලවර විවෘත්ත කොටසේ සිට අරුණාලෝකයෙන් පිබිදෙන නගරයේ 
සුන්දරත්වය වදිමි. නගරය පුරා දැල්වෙමින් ඇති පහන් ක්‍රමයෙන් නිවී යයි. රත්පැහැ, සුදු පැහැ, කහපැහැ විසිතුරු ගොඩනැගිලි අදුර අතරින් මතුවනුයේ යෝධයන් මෙනි. තවත් සුළු මොහොතකින් ස්විට්සර්ලන්තයේ බාසෙල් නුවර බලා යන අන්තර් තගර සීඝ්‍රගාමී බුලට්ටුව පැමිනෙනු ඇත. පැය හතරක් පුරා ජර්මනියේ සුන්දරත්වය විදිමින් මා ෆ්‍රැන්ක්ෆර්ට් බලා ගමන් කරනුඇත.

Dr Asela Perera
MBBS, MSc(Medical Admin)
Member of International Association for Ladakh Studies

Tuesday, November 21, 2017

ගෝර්ටන් මාළිගය

හනුමා ලංකාව ගිනි තිබ්බේ රාමායනයෙ. ඒ ඵෙතිහාසික පුරා වෘත්තයක. නමුත් මෙදා ගෝර්ටන් මාළිගය ගිනි තිබ්බේ හැබෑවටම. වඳුරන් භාරතයේ දේවත්වයේ ලා සැලකේ. එනිසා කොපමණ හිරිහැර කරදර තිබුණත් වඳුරාට හිංසා පීඩා නොකෙරේ.
            ශිම්ලා හි මෝල් වීදියේ පෞරාණික චාරිකාව ඇරඹෙන්නේ ඕපාදූප තුඩුවේ Scandal Point සිටය. ගමන දෙපයින්ය. හෙරිටේජ් වෝක් කියන්නේ ඒ නිසාය. මුළු චාරිකා දුර කිලෝ මීටර 2.5 කි.සිහින් මීදුම අතරින් පහලින් ලෝවර් බසාර් වීදියේ කඩපෙල දිස්වේ. උදෑසන නිසා තවම කඩ සාප්පු විවෘත්තව නැත. පයිනස් තුරුහිස් අතරින් ඈත දුම්රියපලේ පුංචි කෝච්චිය කල්කා බලා ගමන් අරඹන්න ලකලෑස්තිවේ. මධ්‍යම තැපැල් හල, ශාන්ත ඇන්ඩෘ දේවස්ථානය, කලිබාරි දෙවොල සහ රේල්වේ ‍බ්‍රෝඩ් ගොඩනැගිල්ල ආදිය නරඹා අප ගෝර්ටන් මාළිගයට පැමිණියෙමු.
වීදිය දෙපස ඇති ගොතික් මාදිලියේ ගොඩනැගිලිත් සෞම්‍ය දේශගුණයත් ස්කොට්ලන්තයේ කදුකර කුඩා නගරයකට ඔබ රැගෙන යයි.     




            අතීත වගතුග නොදැන සංචාරක ස්ථාන නැරඹීම හරියට ලුණු ඇඹුල් නැති සම්බෝලයක් කනවා වගේ නිසා පුරුද්දට වගේ කලින්ම තොරතුරු ටිකක් රැස්කරගෙන සිටියෙමි. මාළිගයේ වර්තමාන භාරකරු ලෙස කටයුතු කරන හෙමින්දර් භරිද්වාජී මහතා මගේ දැනුමට ලුණු ඇඹුල් පදමට යෙදූ නිසා අපගේ ගොර්ටන් නැරඹුම් චාරිකාව වඩාත් පරිපූර්ණ විය. ක්‍රිකට් ලෝලියෙකු වන හෙමින්දර් මහතා උස හීන්දෑරි පුද්ගලයෙකි. නිතර මුවග රැදි සිනහව ඔහුගේ ප්‍රසන්නබව ඔපනංවයි. අප ශ්‍රී ලංකාවෙන් බව දැනගත් විට ස්වේච්ඡාවෙන් ම අපට මඟ පෙන්වන්නට හෙමින්දර් මහතා ඉදිරිපත් විය. ගමේ පාසැලක එලිමහනේ කෙරෙන පාඩමක් සිහි නංවමින් දැන් අප ඔහුවටා අඩ කවාකාරව සිටිමු.
 සුන්දර තුරු සෙවනක අටසිය පනහ දශකයේ දී පමණ ඉදිවුන සුවිසල් නිවසකි. නිවස ඉදිකලේ එවකට ඉන්දීය සිවිල් සේවයේ යෙදී සිටි ගෝර්ටන් මහතාය. ගෝර්ටන් මාළිගවනම ඊට තැබුණත් සැබවින්ම එය මාළිගාවක් ම නොවිණි. නමුත් එය  තුන්කල් බලා තැබූ නමක්මට සිතුනේ අද එහි විරාජමාන බව සහ විශාලත්වය දකින විටය.
            කලින් කල කීප දෙනෙකුගේ ම අතින් අත ගිය ගෝර්ටන් නිවස අවසන ජේම්ස් වෝකර් අතට පත්විය. ඔහු එය නගර පරිපාලනයට පැවරුවේ යුරෝපීයනට සහ මිශ්‍ර සුදු ජාතීන්ට රෝහලක් තැනීම සඳහාය. ඒ උනත් වැඩේට තැනේ පිහිටීම පරහට හිටි නිසා ශ්‍රීමත් වෝකර් ට වෙනත් තැනක් සොයා ගැනීමට සිදුවිය. මෙවර එය මිලට ගත්තේ ඉන්දීය රජයයි. ඒ 1900 දී ඉන්දීය රුපියල් එක්ලක්ෂ විසි දහසකටය. රජය සිය පරිපාලන කේන්ද්‍රස්ථානය නොහොත් මහලේකම් කාර්යාලය තැනීමට මෙය තෝරා ගන්නා ලදි. ඒ සඳහා අවශ්‍ය ගෘහ නිර්මාණ කාර්ය භාරදුන්නේ ශ්‍රීමත් සැමුවෙල් ස්වීන්ටන් ජාකෝබ් මහතාටය.
            ජාකෝබ් මහතා සිය වෘත්තීය ජීවිතයේ වැඩි කාලයක් ගතකර තිබුණේ රාජස්ථානයේ ජායිපූර් වලය. නවගොතික් සහ රාජස්ථාන ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ මනා සුසංයෝගයක් ලෙස ගෝර්ටන් මාළිගය ඉදිවන්නේ ඒ අනුවය.මාළිගයේ සඳළුතල දකින විට මට ජායිපූර්වල මහරාජා මාළිගය සිහියට නැඟුණි. ඒ සඳහා යොදාගෙන ඇති ආරුක්කු සහ අත්වැට ආදිය රාජස්ථාන ගෘග නිර්මාණ කලාවට සෘජු නෑකම් කියයි.
            වර්‍ග අඩි 12400ක විශාලත්වයක් ඇති සිව්මහල් ගොඩනැගිල්ල සාදා නිමකළේ වසර තුනක් ඇතුලතහෙමින්දර් ජී පැහැදිලි කරයි.
            සිමෙන්ති භාවිතා කරල නෑ. කොන්ක්‍රීට් කණු කිසිවක් නෑ. කළුගල් එකිනෙක බැඳීම සඳහා විශේෂ හුණු සහ මැටි මිශ්‍රණයක් භාවිතා කරලා තියෙනවායැයි පවසනවිට හෙමින්දර් මහතාගේ මුහුණට නැගෙනුයේ අභිමානවත් පෙනුමකි.
            අපේ රජ දරුවෝ සිමෙන්ති කොන්ක්‍රීට් නොමැතිව සුවිසල් මාළිගා තනා ඇති අපූරුව කියන්නට මටත් සිත් විණි.



            මාළිගයට ප්‍රවේශ දොරටු හතරක් තියෙනවා. අතුපතුගාන, ශුද්ධ පවිත්‍ර කරන ස්වදේශික කම්කරුවන් ට අමතරව වෙනමම ප්‍රවේශ දොරටුවක් තියෙනවා.හෙමින්දර් ජී ගේ මුහුණ මදක් අඳුරුවෙනු දුටුවෙමි.
            බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ දී මෙම ගොඩනැගිල්ල ඉන්දියානුවන්ට සහ සුනඛයින්ට තහනම් ප්‍රදේශයක්තවත් වැදගත් ස්ථානයක් වෙත අප කැඳවාගෙන යන අතරතුර ඔහු පවසයි. ඔහු නතර වූයේ විශාල කළුගල් අතුරා ඇති ස්ථානයකය.
මෙතන තියෙනවා ලීටර් 30000ක ධාරිතාව ඇති භූගත ජල ටැංකියක්. ඊට ජලය රැස්කල සැපයුම් මාර්‍ග අද සොයාගැනීමට අසීරුය.
            1905 දී යටත්විජිත ආණුඩුව සිය නිවාස, ඉඩම්, අධ්‍යාපන, සෞඛ්‍ය, මුදල් සහ ව්‍යවස්ථා සම්පාදන යන දෙපාර්තමේන්තු මෙම ගොඩනැගිල්ලේ ස්ථාපනය කර ඇත.
            1939 දී දෙවන ලෝක යුද්ධය ඇරඹීමත් සමඟ එතෙක් පැවති වසන්ත සමයේ දී අගනුවර දිල්ලියේ සිට ශිම්ලා වලට මාරු කිරීම නතර වූණා. 1942 වන විට යුද්ධයේ බලපෑමත්, රටේ උද්ගත වෙමින් පැවති නිදහස් අරගලයත් නිසා බ්‍රිතාන්‍යයන් සුළු කාර්යමණ්ඩලයක් පමණක් ගෝර්ටන් මාළිගයේ රඳවා ශීම්ලා වලින් ඉවත්වුණා.හෙමින්දර් ජී පැහැදිලි කරදෙයි.
               


මෙම ස්ථානයට ඇතුළු වීමට උත්සහ කළ කීප අවස්ථාවක දීම එහි මුරකරුවන් විසින් පන්නා ගනු ලැබූ කොළු ගැටයා අද එහි භාරකරු වී ඇතුවා පමණක් නොව ගෝර්ටන් මාළිගය පිළිබඳ විශේෂිත දැනුමැති පුද්ගලයකු ද වීම දෛවය විසින් සිදුකළ දෙයක් ද? අධිෂ්ඨානය සහ කැපවීම විසින් ඉටුකළ දෙයක් දැයි මට සිතා ගත නොහැක.
            අද මෙම මාළිගය හඳුන්වනු ලබන්නේ හිමාචල් ප්‍රාන්ථ ගිණුම් ජනරාල් කාර්යාලය ලෙසය. මාළිගය වටාම දැවීගිය වහළ කොටස් හා දොර ජනේල කොටස් ය. වහළයේ කම්කරුවන් පිරිසක් පිළිසකර වැඩවල නිරතව සිටිති.
            මීට මාස තුනකට පමණ පෙර මෙම මාළිගයේ ගින්නක් ඇතිවුණා. රාත්‍රීයේ ඇතිවුණ ගින්න නිසා මාළිගයේ වහළයේ විශාල ප්‍රදේශයක් ගිනිබත් වුණා.සේවකයින්ගෙත්, ප්‍රදේශයේ ජනතාවගේත් ගිනිනිවන අංශ වල කැපවීමත් නිසා ගින්න පාලනය කරගත හැකි විය. මේ නිසා සිදුවීමට ගිය විශාල විනාශයක් වැළකිනි.
            ගිනි ගන්න හේතුව මොකක්ද?”
            විදුලි කාන්දු වීමක්. වඳුරෙක් සෙල්ලමට වයර් දෙකක් එකට අමුණල
            හනුමා ගොර්ටන් මාළිගය ගිනි තැබුයේ එලෙසය.

            නැරඹුම් චාරිකාව අවසන හෙමින්දර් ජී ඔහුගේ රාජකාරි කාමරයට අප කැඳවා ඉස්තරම් කිරිතේ එකකින් අපට සංග්‍රහ කළේ අප අතර ගොඩනැඟුන මිතුදම සදානුස්මරණය කරමිනි. පවුලේ තොරතුරු ඔහු පවසනුයේ බොහෝ සතුටිනි. හෙමින්දර් ජී ජීවිතයේ මෙතෙක් ආ මග ගැන සතුටුවන පුද්ගලයෙකි. කෙදිනක හෝ ලංකාවට පැමිණීමට ඔහුගේ ආශාවක් ඇත. ආගිය තොරතුරු කථාබහෙන් පසු  අප එකිනෙකා විවිධ සුළු සුළු තෑගිබෝග හුවමාරු කරගත්තෙමු. හෙමින්දර ජී සහ ඔහුගේ කාර්ය මණ්ඩලය සිත් හී දරාගෙන අප ගෝර්ටන් මාළිගයෙන් සමුගත්තෙමු

Dr Asela Perera
MBBS, MSc(Medical Admin)
Member of International Association for Ladakh Studies

Friday, September 29, 2017

මාතෝ ආරාමය

තික්සි ආරාමය නැරඹීමෙන් පසු අප නැවත ලෙහ් - මනාලි මාර්ගයට පිවිස ටිකදුරක් ඉදිරියට ගොස් දකුණු පසට ඇති පටු මාර්ග පිවිසුමේ නතරවුනෙමු. ස්ටක්නා හා මාතෝ ආරාමවලට මේ මග ඔස්සේ යාහැක. අද සීතල උදුවප් මහේ පැහැබර දිනයකි. අතදිගු මානයේ නිල් අහස්කුස පසුබිමේ කුඩා කදු ගැටයක් මුදුනේ විසල් ස්ටක්නා ආරාමය දිස්වේ. මාතෝආරාමයට මෙහිසිට කිලෝ මීටර ‍12ක පමණ දුරක් ඇත.
            පටු මග ඇරඹෙන තැන දෙපස කුඩා තේ කඩ දෙකකි. ලංකාවේදී ගිනි රස්නෙත් උදේ දහයට තේ ඵකක් බොන අපිට මෙවන් සීතලක උණු තේ ඵකක පහස නොලබා ඉදිරියට යන්න හිත නොදේ. පියා කඩයේ තේ සාදයි. වෙළදාම් කරයි. ඔහුගේ දාහතර වියැති පුතු කඩපලට වී ගණිත පාඩමේ යෙදේ. ලඩාකයේ කටුක දේශගුණය මධ්‍යයේද දරුවෝ සිය අධ්‍යාපන කටයුතු මැනවින් සිදු කරති. ඵ් අතර අපේ කට්ටිය පොඩි බඩගින්නට පියා සෑදූ උණු නූඩ්ල්ස් පිගන් දෙකක් හා අලපෙති පැකට් කීපයක්ම හිස්කලෝය.
            ස්ටක්නා යන්නේ තෙරුම කොටි නාසයයන්නය. ඵ් ආරාමය පිහිටි කුඩා කදු ගැටය කොටියකුගේ නාසය හැඩය ගන්නා නිසාය. දාසය වන ශතවර්ශයේදී භූතාන ජාතික බෞද්ධ ලාමාවරයෙකු වූ චොස්ඡි ජිමියැංග් පල්කාර් තුමන් විසින් මෙහි ආරාමයක් ඉදිකරන ලදී. පසුකලෙක ඵය කොටි නාසය යන අරැත ඇති ස්ටක්නා ආරාමය ලෙස ප්‍රචලිත වන්නට විය. ඩ්‍රග්පා පාර්ශවයට අයත් ස්ටක්නා ගොම්පාවේ ලාමා වරැන් තිස් දෙනකු පමණ වැඩ වාසය කරති. ආරාමයේ ඩුකෑංග් විහාර කීපයක්ම ඇත.







අපගේ අරමුණ මාතෝ ආරාමය දැකබලා ගැනීමය. අප ඉන්දු නදිය වම් ඉවුරේ ඇති ස්ටක්නා ආරාමය අසලින් ගොස් පටු පාලමින් ඵගොඩ වී මාතෝ ආරාමය බලා යායුතුය. ඉන්දු නදිය ඉවුරු දෑල මිදුණු අයිස් අතරින් නිලට නිලේ ගලා බසී. 
ඉන්දු ගගදැල පීත්තපටියක් සේ සිසිරයේ පත්‍ර හැලුනු පොප්ලර් සහ බෙරි ගස්වල අතුඉපල් දම් රන් රතු පැහැ විචිත්‍ර වර්ණයෙන් සිතුවම් මවයි. නදියේ වම් ඉවුරේ නිම්නයේ කෙලවර හිමෙන් වැසුන ලඩාක් කදු පංතියද දකුණු ඉවුර කෙලවර සංස්කාර් කදු පංතියද බලා සිටී. ඵ් අතර නිම්නය පුරා ඇති සුවිසල් ලඩාක් ගැමි නිවාස මේ දසුනේ සුන්දරත්වය තවත් වැඩි කරයි.
අප මාතෝ ගම්මානය මැදින් සංස්කාර් කදුපංතිය දෙසට ගමන් කරන්නෙමු. මාතෝ ලඩාකයේ ඉසුරුමත් ගම්මාන අතරින් ඵකකි. ගම්මානය පුරා ඇති විශාල සම්ප්‍රදායික ලඩාක් නිවාස, ඵ් ආශ්‍රිත කෙත් බිම් හා යැක් ගව පට්ටි ඵ් බවට සාක්ෂි දරයි. පෙරදින රාත්‍රියේ පතිතවූ හිම සුදු පිරුවටයක් ඵලුවා සේ ගම්මානය පුරා විසිර ඇත. මගතොටේ පාගමනින් යන කෙනකු හෝ වාහනයක් මුණගැසෙනුයේ කලාතුරකිනි.කටුක සීතලේ මාතෝවැසියන් නිස්කාරනේ වීථි නොසරකි. ඉසුරුමත් මාතෝ ග්‍රාමවාසීන් ගොවිතැන්බත් වැඩරාජකාරි අඩු මෙම තාලයේ ධර්මශාලා, බද්ධගයා, බරණැස වැනි ප්‍රදේශවල වන්දනාවේ දේ.  සංස්කාර් කදුවැටිය පාමුල ඉදිරියට නෙරා ඇති කදුගැටයක් මුදුනේ රන්මුවා පියස්සෙන් සහ රක්තවර්ණ බිත්තියෙන් යුත් මාතෝ ආරාමය සුදෝ සදු හිම අතරින් දිස්වේ.



මාතෝ ආරාමය ඉදිකීරීම ඇරඹුවේ වර්ෂ 1400දී පමණ දුර්ග්පා ඩෝර්ඡි ලාමා තුමන් විසිනි. මාතෝ ලඩාකයේ ඇති ඵකම සක්‍යපා පාර්ශ්වයේ ආරාමයයි.
අප කදුගැටය වටා ආරාමය තෙක් ඇති මාර්ගය ඔස්සේ ඉහලට නගින්නෙමු. හිමෙන් වැසුන සුන්දර මාතෝ ගම්මානය පහළින් පෙනේ. ආරාම ප්‍රවේශ වාහල්කඩ අසල ඇති රථගාලේ රථය නතරකර පිවිසුම් මාර්ගය ඔස්සේ ගොස් පියගැටපෙළ නැගිවිට මැද මිදුලට පිවිසේ. ආපසු හැරීබැලුවිට මෑත ස්ටක්නා ආරාමයත් ඈත කදුපාමුල තික්සි ආරාමයත් දිස්වේ. නිම්නයේ ගලාබසින ඉන්දු නදියත් ඒදෙපස තුරුගොමු සහ කෙත්වතුත් එකම නෙත්සරක දිස්වේ. නිම්නය ඔස්සේ හමා එන කටුක ශීත සුළග මිහිරක්සේ සලකා සතුටු සිතින් මේ ඓතිහාසික පුදබිමට ගොඩවුනෙමු. මධ්‍යයේ කොඩිගස් දෙකත් දකුණු පසින් නිම්නය මුවාකරමින් ඇති ආලින්දයත් ඉදිරිපසින් හා වම් පසින් ඇති විහාර මන්දිරත් මගින් මැද මිදුල නිර්මානය වී ඇත.
අප පළමුවෙන්ම පිවිසුනේ ඉදිරිපසින්ම ඇති රන්පැහැ ප්‍රතිමාලයටයි. එහි ගෞතම බුදුන්ගේ ප්‍රතිමාව වැඩහිදී. ඒ සමගම වම් පසින් ඇති රක්ත මන්දිරයේ වෛරෝචනා බුද්ධ ප්‍රතිමාව වැඩහිදී. ශ්වේත වර්ණ ඩුකෑංග් මන්දිරයේ ඇති ඉපැරණි බිතුසිතුවම් බුද්ධ චරිතයේ විවිධ අවස්ථා මෙන්ම ලඩාකයේ බුදු සමයට අදාළ වැදගත් සිදුවීම් ද නිරූපනය කරයි.



අර ගුහාවෙ තමයි ඩොර්ජි ලාමා තුමන් මුලින්ම වැඩහිටියෙ. මේ ආරාමය හැදුවේ එතන වැඩ වාසය කරන ගමන්. ආරමය පසුබිමේ කදු වැටියේ ඇති කුඩා ගල් ගුහාවක් පෙන්වමින් සොනාම් ලෙ පවසයි. ඒ වර්ෂ 1410 දීය. අප අද නරඹන මේ විශ්මිථ නිර්මාණය ගොඩ නැගීම සදහා එතුමන් කොපමණ කැපකිරීමක් කරඇද්දැයි කෙනෙකුට කල්පනා වනු නිසැකය. ඒ බෞද්ධ ආගමේ පුණර්ජීවය උදෙසාය.මේ මනස්කාන්ත පරිසරයට ඩොර්ජි ලාමාතුමන් ආසක්තවූවා නිසැකය. ගල්ගුහාවේ වැඩවාසයකල ලාමාතුමන් ලඩාක් කදුපංතියට ඉහළින් හිමාංශු ඉංදු නිම්නයට පතිතවන ශාන්ත දසුනින් සිත් දැහැන්ගත වන්නට ඇත. භාවනානුයෝගීව වැඩවාසය කල ලාමා තුමන් මාර්ගඵල ලැබූ කෙනකු බව මාතෝ ගම්වැසියන්ගේ විශ්වාසයයි. එනිසා ගැමියන්ගේ ගෞරවයත් භක්තියත් පදපූජාවනුත් අදටත් නොඅඩුව එතුමන්ට ලැබේ. එය අසත්‍යක් නොවන බව මාතෝ ආරාමය සාක්ෂි දරයි.
Dr Asela Perera
MBBS, MSc(Medical Admin)
Member of International Association for Ladakh Studies

Friday, September 1, 2017

යස ඉසුරින් පිරි හෙමිස් ගොම්පාව

ලෙහ් මනාලී මාර්ගයේ කාරු ආසන්නයේ දී ඉන්දු නදිය හරහා සංස්කාර් කඳු පංතිය වෙත දිවෙන මාර්ගයකි. මඟ දෙපස නිම්නයේ පොප්ලර් ගස් සෙවනේ සරුවට වැඩෙන බාර්ලී වගා බිම්ය. කඳු වැටියේ දඟර ගැසී ඉහළ නැගෙන මඟ ක්‍රමයෙන් හුදකලා පරිසරයකට පැමිණේ. දෙපස මුඩු භූමියේ ක්‍රෝටන් ලෙස හඳුන්වන ස්ථූපය. ඒවා ලුංග්තා කොඩිවැලින් සරසා ඇත.
            තැංග්තොංග් රශ්චන් Stangstong Raschen ලාමාතුමන් විසින් හෙම්ස් ආරාමය ඉදිකිරීම ඇරඹුවේ වර්ෂ 1630 දී ය. සෙන්ජි නැම්ගියාල් රාජානුග්‍රහය ඊට ලැබුණි.
            රථගාල පිහිටා ඇත්තේ ගොම්පාවේ පාමුලම බැවින් දෙපයට සැනසීමකි. රථයට ඉසිසඝුලන්නට ඉඩහල අප ඒ අසලම ඇති ගොම්පාවට අයත් භෝජනාගාරයට ගොඩවැදුනේ කුසට ඉස්පාසුවක් දෙන්නය. සියයට සියයක්ම නිර්මාංශ ආහාර පමණක්ම සපයන මෙම භෝජනාගාරය එතරම්ම හොඳ තත්ත්වයේ නොපැවතුන ද සාධාරණ මිලකට ආහාර වේලක් සපයා ගැනීමට නරකම නැත.
            අහරකිස නිමවා ප්‍රවේශ කවුළුවෙන් විදේශිකයන් සඳහා ඉන්දීය රුපියල් පනහක ප්‍රවේශ පත්‍රය බැගින් මිලයට ගෙන අත ඉක්මන් කළේ නරඹන්නට බොහෝ දෑ අති බැවිනි.
            ආරාමයේ පහළ සිට ඉහළට රතු සහ සුදු වර්ණාලේපිත සිව්මහල් , දෙමහල්, තෙමහල් ගොඩනැගිලි පෙළ වම්පසින් පිහිටි පියගැට පෙළින් සම්භන්ධ වී ඇත. ආරාමය පුරාම දක්නට ඇත්තේ ටිබෙට් ගෘහ නිර්මාණ ශෛලයයි.
            ප්‍රධාන විහාර ගොඩනැගිලි දෙක මධ්‍යයේ ඔපදැමූ කළුගල් ඇතිරූ මැද මිදුලයි. එය විවිධ උත්සව සහ පූජා අවස්ථාවන් හි දී ලාමාවරුන් රැස්වීම සඳහා භාවිතා වේ. මධ්‍යයේ ඇති කොඩිගස ලුංග්තා කොඩිවැලින් සැරසී ඇත.


Tuesday, June 27, 2017

ඇම්චි වෙද දුරු

                ප්‍රකාශ් විසිඅට වියැති ප්‍රසන්න පෙනුමැති තරුණයෙකි. අපට හමුවූයේ කීලෝංග් ප්‍රධාන වීදිය ඔස්සේ පුරවර ගවේශණය උදෙසා සැරිසරන සැදෑවක දීය. කෞතුකාගාරය නගරයේ ප්‍රධානතම රාජ්‍ය ආයතනයකි. කෞතුකාගාරයට මදක් පහළින්, කීලෝංග් සමූපාකාර අලෙවිසැල ඉදිරිපිට වීදියේ කඩපෙලේ කෘෂි රසායන අලෙවි සැලකි. ප්‍රකාශ් එහි හිමිකරුය.
                අප අතර දැනහැඳුනුම්කම ඇතිවූයේ අප ඔහුගෙන් යම් ඉසව්වක් පිළිබඳ තොරතුරු විමසීමෙනි.
                ලොහෝල් වැසියන් ඉතාම කාරුණික නිර්ව්‍යාජ ජන කොටසකි. බෞද්ධ ආභාෂය ඊට බලපා ඇතුවාට නිසැකය. ඔවුන් මදක් කුලෑටිය. අමුත්තන් හා දොඩමළු වීමට පසුබාති. සන්නිවේදන මාධ්‍යත් ඊට එක් හේතුවකි.


Thursday, June 15, 2017

සුන්දර බෙඩ්ලිවෝ

ලඩාක්අධ්‍යනය සදහා වන ජාත්‍යන්තර සංගමයේ මහ සමුළුව මෙවර පැවැත් වීමට කටයුතු යොදා තිබුනේ පෝලන්තයේ බෙඩ්ලිවෝ ග්‍රාමයේය. සමුළුවට සහභාගිවීමට විවිධ රටවලින් පැමිණෙන අය එකතුපහදු වීමට නියමිතවූයේ පොස්නාන් නුවර ග්ලෙනෙරියෝ මධ්‍යම දුම්රියපොළ පරිශ්‍රයයි. පිරිස රැගත් විශේෂ බස්රථය සවස දෙකයි තිහට පොස්නාන් වලින් පිටත් වුණි. අඩහෝරාවකින් පමණ කිලෝ මීටර 22ක දුරගෙවා බසය බෙඩ්ලිවෝ ගම්මානයට ලගාවනවිට මද වැස්සක් වැටෙමින් තිබුණි.